Tuesday, January 15, 2019

Right To ... दुसरी बाजू



या विषयावरील मागील आठवड्यात व्हॉट्सऍपवर आलेली पोस्ट वाचली. कार्यालयीन वेळेनंतर कर्मचाऱ्यांना कार्यालयीन कामासाठी आपली अनुपलब्धता घोषित करण्याचा हक्क आहे ह्याविषयीचं जे बिल मंजुरीसाठी पाठविण्यात आलं आहे त्याविषयी माहिती देणारी ही पोस्ट होती.  

व्यवस्थापक तरुण मुलांना कार्यालयीन वेळेच्या पलीकडे सुद्धा ई-मेल अथवा फोन कॉल करुन कामात गुंतवून ठेवतात. त्यामुळे या तरुणांच्या तब्येतीवर त्याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो हा त्यात अजून एक मुद्दा होता.  नक्कीच हे महत्त्वाचे मुद्दे आहेत. या मुद्द्याविषयींची जागरुकता कर्मचारी वर्गांमध्ये आणि खास करुन  व्यवस्थापनामध्ये असावी यासाठी हा लेख महत्त्वाचा होता! 

आज मी इथे काही मुद्दे मांडणार आहे ते दुसरी बाजू लक्षात घेण्यासाठी !!माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रामध्ये काही भूमिका या अत्यंत महत्त्वाच्या असतात.  वित्तीय कंपन्यांच्या मोठाल्या आर्थिक कारभाराची उलाढाल ही मंडळी सांभाळत असतात. ज्यावेळी प्रॉडक्शन विभागामध्ये काही त्रुटी निर्माण होतात,  त्यावेळी प्रत्येक मिनिट हे लाखमोलाचं असतं.  या त्रुटींमुळे प्रत्येक मिनिटाला त्या वित्तीय संस्थेचा हजारो डॉलर्स / पौंडांचा / रुपयाचा तोटा होत असतो.  अशावेळी तुम्ही योग्य माणसाला या त्रुटीनिवारणाच्या प्रक्रियेमध्ये समाविष्ट करुन घेणे अनिवार्य असते. 
त्यामुळे अशा भूमिकेत जर आपण असाल तर रात्री-बेरात्री सुद्धा फोन कॉल येणे हे तुमच्या जॉब प्रोफाईलचा भाग असतो.  त्यामुळे मी रात्री केव्हाच उपलब्ध असणार नाही हे योग्य विधान ठरू शकत नाही. सरसकट प्रत्येक वेळी मी रात्री उपलब्ध नसेन परंतु जेव्हा अटीतटीचा प्रसंग असेल त्यावेळी मात्र तुम्ही मला संपर्क करू शकता ही अधिक सामंजस्याची भूमिका घेणे इष्ट ठरते. 

प्रॉडक्शन त्रुटीव्यतिरिक्त एखाद्या महत्त्वाच्या प्रोजेक्ट डिलीवरीची अंतिम तारीख पाळता यावी यासाठी त्या प्रोजेक्टमध्ये समाविष्ट असणाऱ्या महत्त्वाच्या व्यक्तींना कधीतरी रात्रभर थांबावे लागते परंतु नॉन प्रोडक्शन त्रुटींमध्ये हे प्रमाण अत्यल्प असायला हवे हे मात्र खरे!!

तुम्ही ग्राहकाच्या दृष्टीकोनातुन या विशिष्ट परिस्थितीचा विचार केले असता त्या परिस्थितीमध्ये तुम्हाला अडचणीतुन बाहेर काढणारा कोणी एक मसीहा आवश्यक असतो. आता या मसीहाला झोपेतून उठवावे की नाही हा निर्णय व्यवस्थापकाला घ्यावा लागतो. हा निर्वाणीचा प्रसंग एकदा का निभावून गेला की एका विशिष्ट व्यक्तीवर इतकी अवलंबिता असावी का असावी, आपणाकडे अनेक मसिहा का नसावेत या मुद्द्यांचा ऊहापोह उत्तम संघटना नक्कीच करतात.


इथे अजून एक महत्त्वाचा मुद्दा मी मांडू इच्छितो. माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्र हे पूर्वीइतके आकर्षक आणि सोपे राहिले नाही. इथे स्पर्धा अत्यंत तीव्र झाली आहे.  एका जागेसाठी बाहेर असंख्य उमेदवार उपलब्ध असतात. त्यामुळे तुमची गुणवत्ता हाच एकमेव निकर्ष लावला जात नाही तर तुमची कामाच्या बाबतीतील  बाह्यघटकांशी , सर्वांशी सामावून घेण्याची लवचिकता हा सुद्धा एक महत्त्वाचा घटक बनतो.  जर तुमची गुणवत्ता ही अत्यंत उच्च असेल तर तुम्ही लवचिकता वगैरे गुणधर्म बाजूला ठेवू शकता. तुम्ही कसेही वागलात तरी तुमचे डिपार्टमेंट तुम्हाला सामावून घेईल ! पण जर तुम्ही सर्वसामान्यां पैकी एक असाल तर मग मात्र उगाचच मोडेन पण वाकणार नाही असा बाणा दाखवण्यात काही अर्थ नाही . 

जसं जसे तुम्ही सीनियर बनत जातात तसतसं एखाद्या जॉब मध्ये स्थिरस्थावर होण्यासाठी तुम्हाला अधिकाधिक मेहनत घ्यावी लागलेली असते.  त्यामुळे केवळ एखाद्या क्षणिक संतापामुळे, छोट्या मतभेदापायी  ही खूप मेहनतीने मिळवलेली पोझिशन सोडून पुन्हा एकदा बाह्य जगतातील लाखो लोकांपैकी एक बनून पुन्हा जॉब शोधण्याचा प्रक्रियेचा भाग बनणे हा काही योग्य पर्याय असू शकत नाही. 

प्रत्येक जॉबची एक अडचणीची बाजू असते. डॉक्टरांनासुद्धा मध्यरात्री बोलावणे येऊ शकतं!  क्रिकेटर, वैमानिकांना महिनोन् महिने आपल्या कुटुंबापासून दूर राहावं लागु शकते ! ट्रॅफिक पोलिसाला उन्हापावसात रस्त्यांवर उभं राहुन वाहतुक नियंत्रण करावं लागतं ! त्याचप्रमाणे माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील लोकांना सुद्धा रात्री उशिरापर्यंत कार्यालयात त्यांच्या जॉब प्रोफाईलचा भाग असु शकतो ! ह्या परिस्थितीत बदल घडावा म्हणुन IT क्षेत्र योग्य प्रयत्न करत आहे! हे बदल पुर्ण अंमलात येईपर्यंत कोणत्याही गोष्टीला दोन बाजू असतात हे लक्षात घ्यावे यासाठी ही पोस्ट!

Monday, January 14, 2019

मुक्ताफळं ते दिसतं तसं नसतं !



हार्दिक पंड्या आणि राहुल यांची कारकीर्द एका कॉफीसोबत दिलेल्या मुलाखतीने सध्यातरी धोक्यात आली आहे.  या घटनेवरुन काही मुद्दे लक्षात येतात.  तुम्ही जेव्हा बऱ्याच लोकांना लक्षात येण्यासारख्या व्यावसायिक भूमिकेमध्ये असता त्यावेळी सोशल मीडियावरील तुमचे वागणं हे अत्यंत काळजीपूर्वक असायला हवे, तुम्ही रोल मॉडेल असायला हवं !!

केवळ पाच मिनिटं जरी तुमचं भान हरपलं, तुम्ही एखादी चुकीची कृती अथवा वक्तव्य करुन बसलात तर तुमच्या कारकिर्दीवर त्याचा अत्यंत विपरीत परिणाम होऊ शकतो. स्टीव्ह स्मिथ आणि डेव्हिड वॉर्नर ह्यांनी सुद्धा हेच अनुभवलं आहे. यामध्ये केवळ एक वर्षाची बंदी हा महत्वाचा घटक नाही.  या कालावधीमध्ये बऱ्याच गोष्टी बदललेल्या असू शकतात.  तुम्ही ज्या परिस्थितीमधून संघातून बाहेर गेलात तीच परिस्थिती तुम्हाला परत येताना अनुभवायला मिळेल याची शाश्वती कोणीच देऊ शकणार नाही.  असे कठोर निर्णय घेऊन युवा पिढीसमोर योग्य आदर्श ठेवणाऱ्या ऑस्ट्रेलियन आणि भारतीय क्रिकेट बोर्डाचे मनःपूर्वक अभिनंदन!! Zero Tolerance वगैरे जो प्रकार म्हणतात तो हाच !!

या सर्व प्रकरणामध्ये करण जोहरची सुद्धा जबाबदारी आहे आणि   त्याच्यावरसुद्धा काही कारवाई झाली पाहिजे ही माझी मनापासूनची इच्छा !! केवळ लोकांचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी त्या शोमध्ये गॉसिपिंगच्या नावाखाली बरेच प्रकार चर्चिले जातात.  बाकीच्या क्षेत्रांमध्ये ते खपवून सुद्धा घेतले जात असतील!! करण जोहरच्या कार्यक्रमावर सुद्धा नियंत्रण ठेवण्याची यंत्रणा अस्तित्वात असावी ही माझी मनःपूर्वक इच्छा!!

आता वळूयात ते एका दुसऱ्या मुद्द्याकडे!! हल्ली कसोटी सामन्यात एखाद्या दिवसाचा खेळ संपल्यानंतर किंवा एकदिवसीय सामना संपल्यानंतर त्या सामन्याचा सामनावीर यांना मीडियासमोर बोलण्याची संधी दिली जाते.  हल्ली भारतीय खेळाडूंची संवादकला खूपच प्रमाणात विकसित झाली आहे. निवृत्तीनंतर समालोचनाचे पर्यायी क्षेत्र  उपलब्ध असल्यामुळे नक्कीच हे खेळाडू संवादकलेवर लक्ष केंद्रित करत असावेत.  यामध्ये चुकीचं वाटण्यासारखं तसं काहीच नाही.  बॉईज प्लेड वेल या नेहमीच्या ठेवणीतल्या वाक्याशिवाय पुढे काही न बोलता येऊ शकणाऱ्या पाकिस्तानी खेळाडूंपेक्षा ही स्थिती नक्कीच चांगली आहे. 

पण माझा मुद्दा एक वेगळा आहे. जे काही निर्णय कप्तानाने अथवा व्यवस्थापकांने घ्यायला हवेत त्याची चर्चासुद्धा इतर खेळाडू मीडियासमोर करताना आपल्याला आढळून येतं!  यामध्ये दोन शक्यता उद्भवू शकतात!पहिली म्हणजे हा खेळाडू मीडियासमोर जे काही बोलत आहे ते कप्तानाच्या संमतीने बोलत आहे;  दुसरी शक्यता म्हणजे तो आपल्या मनाप्रमाणे मुक्ताफळे उधळीत आहे.  ज्याप्रकारे हल्ली दुनियेचा कारभार चालतो ते लक्षात घेता दुसऱ्या शक्यतेचे प्रमाण मला कमी वाटते. अगदी ताजे उदाहरण घ्यायचे झाले तर भारताने ऑस्ट्रेलियाशी पहिला एकदिवसीय सामना हरल्यानंतर रोहित शर्मा मीडियासमोर म्हणाला , "धोनीसाठी चौथ्या क्रमांकावर फलंदाजी येणे योग्य राहील!" आजच्या पेपरमध्ये निवड समितीचे चेअरमन पद भूषवित असलेल्या एम.  एस. के. प्रसाद याने ऋषभ पंत हा विश्वचषक स्पर्धेच्या योजनेमध्ये अजूनही आहे हे विधान केलं आहे.  रोहितचे कालचे विधान आणि प्रसादचे आजचे विधान लक्षात घेता हा धोनीवर अप्रत्यक्ष दबाव टाकण्याचा भारतीय संघ व्यवस्थापनाचा प्रयत्न असू शकतो हे कळण्यासाठी बुद्धिमान माणसाची गरज नसावी असं मला वाटतं!! म्हणा धोनीसुद्धा काही कच्च्या गुरुचा चेला नाही त्यामुळे तोसुद्धा अशा दबावतंत्राला बळी पडेल याची शक्यता मात्र कमीच!! परंतु माझा मुद्दा केवळ एकच की असे संघव्यवस्थापनापुरता  मर्यादित असायला हवे असणारे विषय मीडियासमोर खरोखर यायला हवेत का?

Sunday, January 6, 2019

CBSE दहावी गणित भाग १ - Areas Related to Circles




२०१९ सालात CBSE अभ्यासक्रमाच्या दहावी गणित ह्या विषयावर काही पोस्ट्स लिहिण्याचा मानस आहे. ह्या श्रुंखलेतील ही पहिली पोस्ट. मराठी भाषेत सर्व संज्ञा मांडण्याच्या काही मर्यादेमुळे ह्या पोस्ट्समध्ये इंग्लिश भाषेचा सढळ वापर केला जाईल ह्याची वाचकांनी नोंद घ्यावी. 

दहावी CBSE गणित विषयातील धडे खालीलप्रमाणे 

  1. Real Numbers
  2. Polynomials
  3. Pair of Linear Equations in Two Variables
  4. Quadratic Equations
  5. Arithmetic Progression
  6. Triangles
  7. Coordinate Geometry
  8. Introduction to Trigonometry
  9. Some applications of Trigonometry
  10. Circles
  11. Constructions
  12. Areas Related to Circles 
  13. Surface areas and Voulmes
  14. Statistics 
  15. Probability

इथं मी कोणत्याही एका विशिष्ट क्रमाने वरील धडे समाविष्ट करणार नाही. पुढील आठ महिन्यात सर्व धडे समाविष्ट करण्याचा यत्न राहील. ह्यातील काही पोस्ट प्रसिद्ध झाल्यानंतर सुद्धा त्यात सुधारणा केल्या जातील. प्रत्येक धड्यातील महत्वाची सूत्रे आणि त्यावर टिपण्णी असे ह्या पोस्टचे स्वरुप राहील. 

आज आपण Areas Related to Circles अर्थात वर्तुळांशी संबंधित क्षेत्रफळे ह्या धड्याकडे वळूयात. 

वर्तुळाशी संबंधित मुख्य दोन सुत्रे आहेत. 

क्षेत्रफळ = π * R * R ( π * त्रिज्या * त्रिज्या)
परीघ = २ * π * R    

जर तुम्हांला R ची किंमत ७ च्या पाढ्यात दिली गेली असेल तर गणित सोडवताना π ची किंमत २२ / ७ ही घ्यावी. अन्यथा π ची किंमत ३. १४ इतकी घेणे इष्ट राहते. 

१) पहिल्या प्रकारच्या गणितांत दोन वेगवेगळ्या वर्तुळांच्या त्रिज्या दिल्या जातात आणि अशा वर्तुळाची त्रिज्या काढण्यास सांगितलं जातं की ज्याचा परीघ अथवा क्षेत्रफळ ह्या दोन वर्तुळांच्या परीघ अथवा क्षेत्रफळाच्या बेरजेइतका असतो. 

परीघ१ = २ * π * r१
परीघ२ = २ * π * r२

हव्या असलेल्या वर्तुळाचा परीघ २ * π * r१ + २ * π * r२
               २ * π *R                 = २ * π * (r१ +  r२)
म्हणुन R = (r१ +  r२)

त्याचप्रमाणे क्षेत्रफळाच्या गणितात 
R*R  = r१ * r१ +  r२ * r२

इथं आपणास लक्षात घ्यायला हवं की ह्या प्रकारच्या गणितात तुम्हांला गणितात दिलेल्या वर्तुळांचा परीघ अथवा क्षेत्रफळ काढण्याची गरज नाही. त्यांच्या सुत्रात असणाऱ्या २ *  π अथवा π  हे समीकरणाच्या दोन्ही बाजुला असल्याने ते बाद होतात आणि मग उरतं ते फक्त त्रिज्यांची अथवा त्यांच्या वर्गांची बेरीज करणे. ही बाब आपणांस पेपरातील वेळेची बचत करण्यास मदत करु शकतो. 

२) गणिताच्या दुसऱ्या प्रकारात एककेंद्रीय अनेक वर्तुळे दिली असतात. ह्यातील प्रत्येक भागाचं क्षेत्रफळ काढण्यास सांगितलं जातं. 

वरील आकृतीत तुम्हांला पांढऱ्या आणि निळ्या रंगाने व्यापलेल्या वर्तुळाकार भागांचे क्षेत्रफळ काढण्यास सांगण्यात येईल. अर्थात पांढऱ्या भागाचे क्षेत्रफळ तुम्ही थेट सुत्राचा वापर करुन काढु शकता. निळ्या भागाचे क्षेत्रफळ काढण्यासाठी निळ्या वर्तुळाच्या त्रिज्येचा वापर करुन संपुर्ण वर्तुळाचे क्षेत्रफळ काढुन त्यातुन पांढऱ्या वर्तुळाचे क्षेत्रफळ वजा करणे अपेक्षित आहे. ह्या एककेंद्रीय वर्तुळांची संख्या वाढत गेल्यास विद्यार्थ्यांची एकाग्रता हा महत्वाचा घटक ठरतो. इथं प्रत्यक्ष क्षेत्रफळ काढणे किंवा π हा सामायिक घटक ठेवून R1^2 - R2^2 ही आकडेमोड करणे हे पर्याय विद्यार्थ्यांसमोर असतात. 

३) तिसऱ्या प्रकारात एखाद्या वाहनाच्या चाकाचा व्यास / त्रिज्या देऊन एका विशिष्ट अंतरासाठी त्या चाकाचे किती फेरे होतील हे गणित दिले जाते. ह्यात वाहनाचे चाक एका फेऱ्यात त्याच्या परिघाइतकं अंतर पार करते हा महत्वाचा मुद्दा लक्षात घ्यावा लागतो. 

वरील सर्व प्रकार विद्यार्थ्यांनी नववीपर्यंत सोडविले असतात. आता आपण वर्तुळाचे वर्तुळखंड (Sector) आणि सेगमेंट (Segment) ह्यांच्या क्षेत्रफळांकडे वळूयात. 


वरील आकृतीत आपण वर्तुळखंड (Sector) आणि सेगमेंट (Segment) ह्या आकृती पाहु शकतो. ह्यांचे त्यांनी व्यापलेल्या क्षेत्रफळानुसार major आणि minor ह्या प्रकारांत वर्गीकरण केलं जातं. 

वर्तुळखंडाचं (Sector) क्षेत्रफळ 

वर्तुळखंड हा संपुर्ण वर्तुळाचा काही टक्के भाग असल्यानं संपुर्ण वर्तुळाच्या क्षेत्रफळाचा काही टक्के भाग वर्तुळखंड व्यापतो.  

वर्तुळखंडाची काही विशिष्ट उदाहरणं म्हणजे अर्धवर्तुळ (Semicircle), Quadrant वगैरे ! ह्यात संपुर्ण वर्तुळाच्या क्षेत्रफळाला (π * r * r) आपणास १/२, १/४ ने गुणावं लागतं. 

वर्तुळखंड केंद्राशी किती अंशांचा कोन करतो ह्यावरुन सुद्धा आपण त्याचे क्षेत्रफळ काढु शकतो. समजा वर्तुळखंडानं केंद्राशी ६० अंशाचा कोन केला असेल तर तो एकुण वर्तुळाच्या कोनापैकी (३६० अंश) व्यापुन टाकत असल्यानं हा वर्तुळखंड संपुर्ण वर्तुळाच्या क्षेत्रफळाच्या १/६ पट क्षेत्रफळ व्यापतो असे आपणास म्हणता येईल. 

Segment क्षेत्रफळ 

Segment ला योग्य मराठी शब्द न सापडल्यामुळं त्याला Segment असेच संबोधिण्यात येईल. Segment चे क्षेत्रफळ काढताना त्याच्याशी संलग्न असलेल्या वर्तुळखंडाचे आणि संबंधित त्रिकोणाचे क्षेत्रफळ काढावं लागतं. 


आकृती १.३ मध्ये दर्शविल्याप्रमाणे वर्तुळखंडाच्या क्षेत्रफळातुन त्रिकोणाचे क्षेत्रफळ वजा करावं लागतं. 

त्रिकोणाचे क्षेत्रफळ काढताना Trigonometry मधील ३०, ६० आणि ९० अंशाचे Sin, Cos आणि Tan माहिती असणे आवश्यक असते. अशा प्रकारे आपल्याला ह्या धड्याची Trigonometry ह्या धड्यावर अवलंबिता आढळुन येते. 

ह्यानंतर वर्तुळखंड आणि segment ह्यांच्या व्यावहारिक उपयोगातील गणितांकडे आपण वळतो. 

१) एखादा घोडा एका आयताकृती मैदानाच्या एका कोपऱ्यात दोरीला बांधला असता तो त्या मैदानातील किती क्षेत्रफळातील गवत खाऊ शकतो?

२) एका छत्रीच्या काड्यांची त्रिज्या दिली असता उघडलेल्या छत्रीतील दोन काड्यांमधील व्याप्त प्रदेशाचे क्षेत्रफळ किती? 

ह्यानंतरच्या विभागात चौरसात अर्धवर्तुळ, दोन एककेंद्रीय वर्तुळांना व्यापुन टाकणारा वर्तुळखंड, वर्तुळखंडापासुन पुढे व्याप्ती असलेला समभुज त्रिकोण ही सर्व मंडळी शब्दरूपी गणितांतून आपणासमोर येतात. 

ह्या सर्व गणितांमध्ये  शाब्दिक स्वरुपात दिलेल्या गणिताला आकृतीरूपात योग्यप्रकारे कागदावर उतरवता येणं हा एकुण उत्तराच्या दिशेनं एक महत्त्वाचा टप्पा ठरतो. केवळ सराव केलेली गणिते अंतिम परीक्षेत सोडविण्याची क्षमता विद्यार्थ्याकडे असुन चालत नाही. वर्षभरात कधीही न सोडविलेलं गणित अंतिम परीक्षेत आलं तरी बावचळुन न जाता त्याला आकृतीस्वरूपात विद्यार्थ्यांना उतरवता यायला हवं!

१५ धड्यांतील दुसरा धडा घेऊन तुमच्यासमोर लवकर येण्याची आशा बाळगत तुमचा निरोप घेतो !

Wednesday, January 2, 2019

नववर्षसंकल्प !



नववर्षसंकल्पाविषयी जनमानसात एकंदरीत काहीसं चेष्टेचं वातावरण आपल्याला अनुभवायला मिळतं. यामधील मुख्य भाग हा संकल्प प्रत्यक्षात अंमलात आणण्यास बहुसंख्य लोकांना येणाऱ्या अपयशामुळे असतो. परंतु यंदा मी मात्र नववर्षसंकल्पाकडे काहीशा वेगळ्या नजरेनं बघण्याचं ठरवलं आहे. 

आयुष्यातील वास्तवांचा आपल्याला तसा वर्षभर मुकाबला करावा लागतो.  ही वास्तवं आपल्या स्वप्नाळू वृत्तीला बऱ्यापैकी लगाम घालणारी असतात.  त्यामुळे होतं काय की आपल्यातील स्वप्नाळूपणा बऱ्याच वेळा दबल्या स्थितीतच राहतो. परंतु नववर्ष ही एक अशी वेळ असते की ज्यावेळी आपल्यातील हा स्वप्नाळूपणा शब्दरूपात उतरवण्याची एक संधी नववर्ष संकल्प मिळवून देतात. हे संकल्प प्रत्यक्षात जरी १००% अंमलात आणता आले नसले तरी ते केवळ कागदावर उतरवले तरी काही प्रमाणात आपण समाधानी व्हायला हवं. 

आता वळूया ते यावर्षी मी काय ठरवलं त्याविषयी!! यंदाचा माझा मुख्य संकल्प आहे तो म्हणजे माझ्या मेंदूला जास्तीत जास्त वेळ ताज्यातवान्या / सर्वोत्तम स्थितीत ठेवणे. कार्यालयात काही कामे अशी असतात जिथं तुमचा मेंदू अत्यंत तल्लख स्थितीत असणे आवश्यक असते. जर तुमचा मेंदू त्याच्या सर्वोत्तम स्थितीत नसेल आणि जर तुम्ही ही कामं करण्याचा प्रयत्न केलात तर तो वेळ जवळपास वाया गेला असंच म्हणता येईल अशी स्थिती उदभवू शकते. त्यामुळे आपला मेंदू बाह्य वातावरणातील घटकांच्या कोणत्या परिस्थितीत सर्वोत्तम प्रकारे काम करू शकतो हे आपल्याला माहीत असायला हवे. मी माझ्या बाबतीत ह्या घटकांची ती स्थिती ओळखण्याचा प्रयत्न करणार आहे

पुरेशी झोप, योग्य आहार हे नक्कीच ह्यातील महत्वाचे घटक आहेत. त्याचबरोबर मनाविरुद्ध घडणाऱ्या गोष्टी आपण थांबवु शकत नाहीत पण ह्या गोष्टींमुळं आपल्या सर्वोत्तम स्थितीपासुन दुर गेलेला मेंदु परत लवकर त्या स्थितीत कसा परत येईल हे जाणुन घेण्याचा माझा यत्न राहील. 

अजून एक यातील महत्त्वाचा घटक म्हणजे दिवसातील काही वेळा आपण चांगल्या मनःस्थितीत असतो जसे की सकाळी आंघोळ करून आपण अभ्यासास बसलो असू तर त्यातील प्रत्येक मिनिटाचे क्षमता ही  दिवसातील बाकीच्या कालावधीतील मिनिटाच्या क्षमतेपेक्षा जास्त असू शकते. आता अभ्यासाची वेळ तर निघून गेली पण ऑफिसातील काम करण्याच्या दृष्टीने दिवसातील सर्वात सुरुवातीचा काळ हा सर्वोत्तम क्षमतेचा असू शकतो.  हे केवळ एक उदाहरण झाले. परंतु अशा विविध कालावधींचा मला शोध घेता यायला हवा

माझा मेंदु जर सर्वोत्तम स्थितीत असेल तर ते मला त्या क्षणी ओळखता यायला हवं आणि त्यावेळचा माझा मेंदु योग्य त्या कामांसाठी वापरता यायला हवा. 

माझ्या मेंदुला मला ट्रीट करता यायला हवं ! त्याचे  लाड  करता यायला हवेत !

ह्या नंतरचा संकल्प म्हणजे भोवतालच्या लोकांशी साधत असलेला संवाद आणि संवादशैली!  आपल्या मेंदूत एखादा विचार आला की तो विचार योग्य त्या व्यक्तीला पोहोचवण्याची बऱ्याच वेळा आपल्याला घाई झालेली असते.  परंतु समोरचा माणूस हा विचार ग्रहण करण्याच्या योग्य मनःस्थितीत आहे की नाही याचा आपण विचार करायला हवा. आपल्या मनातील विचार जसाच्या तसा समोरचा माणूस ग्रहण करू शकतो काय याचा देखील आपण थोडा विचार करायला हवा.  यादृष्टीने यावर्षी काही अभ्यास करण्याचा माझा मानस आहे. 

हे संकल्प  आणि त्यांची व्याप्ती ह्या वर्षापुरता सीमित नाहीत. ह्या वर्षी ह्या संकल्पाच्या  पुर्तीच्या दृष्टीने योग्य पावलं उचलली  गेली तर मी समाधानी असेन !


(ह्या पोस्टच्या सुरुवातीचं चित्र  २०१९ सालच्या  पहिल्या सूर्याचं ! छायाचित्रकार  प्राजक्ता पाटील ह्यांचे  धन्यवाद !)

Monday, December 31, 2018

अभिव्यक्ती


एखाद्या व्यक्तीच्या अभिव्यक्तीच्या प्रमाणामध्ये वयानुसार काही वेळा बदल होताना आपणास आढळतो. माझ्या बाबतीत सुद्धा असं झालं असावं असं मला माझ्या जवळच्या लोकांच्या प्रतिक्रियेवरुन जाणवतं. अगदी अबोल असणारा आदित्य गेल्या काही वर्षात खूपच बोलायला अथवा लिहायला लागला असं ज्यांनी मला लहानपणापासून जवळून पाहिले आहे ती लोक म्हणतात. 

स्वतःकडं निरपेक्ष वृत्तीने पाहण्याची क्षमता विकसित व्हायला हवी हे हल्ली मला उमजलं आहे. ज्यात आपलं अगदी जवळून परीक्षण होईल असे वैयक्तिक अथवा व्यावसायिक अनेक अनुभव आपल्या आयुष्यात वयोमानपरत्वे  येत राहतात. यातील प्रत्येक अनुभवात आपण आणि त्या अनुभवात ज्यांचे हितसंबंध गुंतले आहेत अशा अनेक व्यक्ती गुंतल्या असतात. यामधील प्रत्येक व्यक्तीचा आणि आपला त्या अनुभवापासून एक विशिष्ट निर्णय अपेक्षित असतो. वेगवेगळ्या व्यक्तींचे अपेक्षित निर्णय वेगवेगळे असले तरी शेवटी प्रसंग आणि त्याचा निर्णय मात्र एकच असतो.  

त्यामुळे होतं काय की ह्या प्रसंगानंतर ज्यांच्या अपेक्षेनुसार निर्णय लागला त्या व्यक्ती त्या प्रसंगाच्या मधुर स्मृती बरोबर ठेवून जातात. परंतु ज्या व्यक्तींच्या अपेक्षेनुसार त्या प्रसंगाचे निर्णय लागत नाही त्या व्यक्ती काहीशा खट्टू होतात.  त्या प्रसंगात सहभागी असलेल्या बाकीच्या लोकांना त्या व्यक्ती त्या विशिष्ट प्रसंगातील आपल्या अनुभवानुसार प्रतिक्रिया देतात. या प्रतिक्रियांना आपण खोलात जाऊन पाहिले असता त्यातील काही प्रतिक्रिया त्या प्रसंगात सहभागी असलेल्या घटकांविषयी असतात तर काही प्रतिक्रिया त्या प्रसंगातील विविध व्यक्तींनी दर्शविलेल्या स्वभाववैशिष्टयांबद्दल असतात.  यामध्ये आपल्याविषयी कोणी प्रतिक्रिया देणे हे साहजिकच होय. इथं आपण स्वतःकडे किती निरपेक्ष वृत्तीने पाहू शकतो या बाबीची परीक्षा होऊ लागते. 

मी जे काही करतो ते सर्वकाही परिपूर्ण आहे ही जी एक विशिष्ट मनोधारणा आहे ही प्रत्येक व्यक्तीच्या अंगी कमी जास्त प्रमाणात असते. या मनोधारणेचे अधिक प्रमाण व्यक्तीच्या अहंकारास कारणीभूत होते तर अत्यल्प प्रमाण व्यक्तीच्या आत्मविश्वासास हानिकारक बनू शकते. या चांगल्या प्रकारे जगायचे असेल तर तुमच्या अंगी असलेल्या विविध क्षमतेनुसार या भावनेचे एक विशिष्ट प्रमाण तुम्ही अंगिकारणे सर्वांसाठीच हितकारक असते. परंतु एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीसाठी ह्या भावनेचं योग्य प्रमाण नक्की काय हे कोणीच सांगु शकत नाही. 

मी स्वतः कडे तटस्थपणे पाहू शकतो काय?  या प्रश्नाविषयी आपण विविध व्यक्तींची मते लक्षात घेतली असता आपणास वेगवेगळे मतप्रवाह अनुभवयास मिळतात. यातील काही जणांकडून मला त्याची पर्वा / गरज नाही या प्रकारचे उत्तर मिळू शकतं. काही जणांचे उत्तर होय असे असू शकतं आणि माझ्या मते बहुतांशी लोकांना लोकांचे उत्तर होय असेच असते. फारच थोडे असे लोक असतात ज्यांना आपण स्वतःकडे निरपेक्ष वृत्तीने पाहू शकत नाहीत असं वाटतं. 

पुन्हा एकदा वळूयात ते वयोमानानुसार माणसांमध्ये होणाऱ्या अभिव्यक्तीच्या प्रमाणातील बदलाविषयी! माणसाच्या आयुष्यातील जे काही अनुभव येत असतात त्यामुळे माणसाच्या मनामध्ये बहुधा खूपच खळबळ निर्माण होत असावी. ही खळबळ तुम्ही किती प्रमाणात हाताळू शकता हा एक महत्त्वाचा घटक विचारात घेतला पाहिजे. ज्या लोकांच्या मेंदूमध्ये बाह्य जगतातील असंख्य वादळे पचवण्याची क्षमता असते त्या लोकांना आपल्या मनातील स्पंदने अथवा वादळे मनाबाहेर अभिव्यक्तीच्या रुपानं काढणं आवश्यक वाटत नाही. ते अभिव्यक्त होतच नाहीत असे नाही परंतु ही अभिव्यक्ती ते काही विशिष्ट प्रसंगी आपल्या मर्जीनुसार करतात. 

काही एक वर्ग असा असतो ज्याचा मेंदूला बाह्य जगतातून अनुभवयास मिळणाऱ्या घटनांवर प्रक्रिया करणे एका विशिष्ट मर्यादेपलीकडे शक्य होत नाही.  ह्या क्षमतेबाहेरील घटना मेंदूला संतृप्ततेला पोहोचू शकतात. या बिंदूपासून पुढे त्यांच्या मेंदूला प्रभावीपणे कार्यरत करायचे असेल तर त्यांना त्यांच्या मेंदूत निर्माण होणारी वादळे अभिव्यक्तीच्या रूपाने बाहेर काढणे आवश्यक बनते. त्यामुळे ही माणसे अचानक बोलू लिहू लागतात. आता हे बोलणे लिहिणे भोवतालच्या कितपत भावते आणि त्यांच्या प्रतिक्रिया कशा होतात यावर तुमचे पुढील अभिव्यक्तीचे प्रमाण अवलंबून असणे योग्य नव्हे. एखाद्या व्यक्तीची मते भोवतालच्या संपूर्ण जनसमुदायाला पटणे अशक्य होय. त्यामुळे आपल्या समविचारी मंडळींकडून आलेली दाद ही महत्त्वाची असते. काही माणसे तर अशी आपणास भेटतात ही त्यांची आणि आपली मते बहुतांशी सर्व प्रसंगी जुळून येतात. आपण दुसऱ्याची अभिव्यक्तीची गरज उत्तम श्रोत्याच्या रुपात कशी पुर्ण करु शकतो हा ही एक महत्वाचा घटक असतो. 

अभिव्यक्तीचे हे प्रमाण वयानुसार वाढतच जाण्याची शक्यता असते. (साधारणतः पस्तिशीनंतर हे प्रमाण अधिक वाढत जाण्याची शक्यता जास्त असते. पस्तिशीपर्यंत बहुदा आयुष्यातील विविध घटना शिक्षण, विवाह वगैरे पार पडलेल्या असतात म्हणुन हे कदाचित होत असावे.  अजुन एक मुद्दा म्हणजे साधारणतः  पस्तिशीच्या आसपास  तुमचे आनुवंशिक गुणधर्म काहीशा जास्त प्रमाणात तुमचा ताबा घेतात असं मला वाटतं . जर ह्यातील काही गुणधर्म तुम्हांला नकोसे वाटत असतील तर त्यांचा आणि तुमचा एक संघर्ष होऊ शकतो . जर तुम्ही खास प्रयत्न केले नाहीत तर by default हे गुणधर्म तुमचा ताबा घेतात . असो  हा एक स्वतंत्र लेखाचा विषय आहे !!)  परंतु काही वेळा अधिकच प्रतिकूल प्रतिक्रिया मिळत गेल्या तर मग माणसे आपल्या भोवती कवच निर्माण करतात. परंतु त्यांच्या मनात होणारी विचारांची वादळे मात्र ते थोपवू शकत नाहीत. त्यामुळं त्यांची मनस्थिती बिघडण्याची शक्यता निर्माण होते. प्रत्येकाला आपली अभिव्यक्तीची गरज ओळखता आली पाहिजे. या गरजेनुसार या अभिव्यक्तीला बाहेर पडून देण्यासाठी एका योग्य माध्यमाची किंवा मित्रमंडळींची संगत निर्माण करणे हे आपल्या आणि आपल्या भोवतालच्या लोकांच्या हिताचे असते. 

काही दिवसांतच एकटेपण वाटणाऱ्या माणसांशी योग्य संवाद साधणाऱ्या संस्थांची निर्मिती झाल्यास आश्चर्य नाही!!

सरत्या २०१८ वर्षाला निरोप देणाऱ्या कालच्या सायंकाळीची वसईच्या घरुन घेतलेली छायाचित्रे !! 




पुन्हा भेटुयात पुढील वर्षी !!

Monday, December 17, 2018

Bucket List!





गैर नाही काही तुझं स्वत्व जपणं...

कथा मधुरा साने हिची ! एका सुखी कुटुंबातील आयुष्य जगत असताना अचानक हृदय प्रत्यारोपणाचा प्रसंग येतो. ही शस्त्रक्रिया यशस्वीपणे पार पडल्यानंतर जिच्यामुळं आपल्याला हे नवीन आयुष्य लाभलं त्या मुलीचा शोध घेताना मधुराच्या हाती गवसते ती त्या मुलीची बकेट लिस्ट आणि मग सुरु होतो एक स्वत्वाचा शोध घेण्याचा प्रवास !

                                   मराठी पाऊल पडते ... !!!
चित्रपटात वाइन, व्हिस्की घे! बियर टकीला घेतला तर त्याबरोबर लिंबू घ्यायला विसरु नकोस असे सांगणारी आजेसासु आहे. परवा ती फुलराणी मध्ये सुनेसोबत ड्रिंक येणारी सासुबाई बघितली आणि आज नातसुनेला ड्रिंक्स घेताना नक्की काय करावं ह्याविषयी मार्गदर्शन करणारी आजेसासू पाहिली! नक्कीच मराठी पाऊल पडते ..... 

 Is bucket list related to mid life crisis...
बकेट लिस्ट काही वेळा असते ती राहून गेलेल्या मनातील खरोखरीच्या गोष्टींची (पहिला प्रकार) तर काही वेळा बनवली जाते ती जाणीवपुर्वक आपल्याला सर्वांनी गृहीत धरल्याच्या भावनेचा संताप येऊन (दुसरा प्रकार)!!

दुसऱ्या प्रकारात बकेट लिस्ट आणि मिडलाइफ (क्रायसेस) याचा संबंध असू शकतो काय? ज्यांच्यासाठी आपण आपल्या आयुष्यातील महत्त्वाची वर्षे वेचली ती मुले, नवरा कालांतराने आपल्या आयुष्यात दंग होतात. केवळ वेळच्या वेळी घरी जेवण देणारी आई / बायको आणि घराचं नेटकेपण ठेवणारी एक व्यक्ती अशी आपली ओळख होऊ लागली आहे की काय अशा असा संशय वाटु शकतो अशा घटना जेव्हा काहीशा सातत्याने घडू लागतात त्यावेळी मनात एक अगतिकता किंवा नैराश्य निर्माण होते.  तिथुनच उगम होऊ शकतो बकेट लिस्टचा! 

बकेट लिस्ट काहीवेळा खरोखर मनाला आनंद देऊन जाते! परंतु काही वेळा मात्र या बकेट लिस्टचा पाठलाग करताना आपल्या भोवतालची माणसं काहीशी दुरावली जातात आणि त्यावेळी मग निर्णय घ्यायचा असतो की आपली बकेट लिस्ट महत्त्वाची की भोवतालच्या माणसांची मनं जपणं  महत्त्वाचं?

इथं कुटुंबातील बाकीच्या सदस्यांसोबत असलेला संवाद (communication) महत्वाची भुमिका बजावतो. तुम्ही बराच काळ बाकीच्या सर्वांना लाडिक सवयी लावुन मग जर एका सुंदर सकाळी अचानक जागं होऊन ही माझी बकेट लिस्ट आणि हे घरातील नवीन नियम असं सांगणं चुकीचं आहे. कुटुंबातील बाकीचे सदस्य तुमचे ह्या निर्णयातील stakeholders आहेत.  They should have seen it coming / heading their way. 

सोनी टीव्हीचे ह्या चित्रपटांबद्दल आभार ! मधल्या एका रविवारी दाखविल्या गेलेल्या बापजन्म ह्या चित्रपटावर पोस्ट नाही लिहिली. त्यात सुद्धा योग्य संवादाअभावी गैरसमजाने दुरावल्या  गेलेल्या कुटुंबाची कथा वर्णिली गेली आहे.  कदाचित बदलत्या काळात मध्यमवर्गीय मराठी कुटुंबातील सदस्यांमधील संवादाचा दर्जा हा एका प्रबंधाचा विषय होऊ शकतो! 

याबाबतीत पुरुष मात्र म्हणायला गेलं तर सुदैवी असतात. निवृत्तीच्या काळापर्यंत नोकरी-व्यवसायानिमित्त बिझी राहून आपलं महत्त्व जपून ठेवतात. त्या कालावधीत जर त्यांनी कोणता छंद जोपासला तरीही त्यांचं कौतुक होतं किंवा जर निवृत्तीनंतर हा छंद जोपासला तरीही त्यांचे कौतुक होते. 

बकेट लिस्ट मध्ये दडलंय काय?


बकेट लिस्ट हा एका यादीचा प्रश्न न राहता तो नवरा बायकोमधील विसंवादाचा प्रश्न असु शकतो!  गृहिणीला बऱ्याच वेळा गृहीत धरुन निर्णय घेतले जातात.  ह्या गोष्टीची खंत तिच्या मनात कायमची राहून गेलेली असते आणि एखादा प्रसंग असा घडतो ज्यावेळी आयुष्यभराची राहिलेली ही खंत अचानक बाहेर पडते.  त्याप्रसंगी तिने दिलेली प्रतिक्रिया भोवतालच्या लोकांना आपण हिला कसं  गृहीत धरले याची जाणीव करुन देतो. 



यामध्ये नवऱ्याची महत्त्वाची भूमिका आहे. स्त्री आयुष्याच्या एका टप्प्यावर माहेरापासुन बऱ्यापैकी दुरावली जाण्याची शक्यता वाढीस लागते. सासरची मंडळी अवतीभवती असली देखील काही गोष्टी बोलण्यासाठी मात्र फक्त नवरा लागतो. नवरा या गोष्टी शांतपणे ऐकून घेत नसेल किंवा नवऱ्याशी खऱ्या अर्थानं संवाद साधता येत नसेल (ह्यात रोमान्सचा सुद्धा समावेश असु शकतो) तर मग मात्र स्त्री कोणता निर्णय घेईल हा स्त्रीवर आणि तिच्या निराशेच्या पातळीवर अवलंबून राहतो. 

नवरा हा जरी महत्वाचा घटक असला तरी ह्यात मुलं सुद्धा महत्वाची भुमिका बजावतात. बऱ्याच वेळा होतं काय की नवरा उदारमतवादी होऊ शकतो पण मुलं आईच्या बाबतीत कर्मठ बनतात. बाकी सर्वांनी आधुनिक बनलं तरी चालेल पण आईनं मात्र पारंपरिकच राहायला हवं अशी त्यांची भुमिका असु शकते. कदाचित ही प्राथमिक प्रतिक्रिया असु शकते; सुरुवातीच्या धक्क्यातुन बाहेर आल्यावर मग ही मुले आईचं हे नवीन रुप स्वीकारु शकतात. पुन्हा एकदा संवाद ही महत्वाची गोष्ट बनुन राहते. 


ह्या चित्रपटात  खरोखरच हृदय प्रत्यारोपण केलेल्या तरुण मुलीच्या बकेट लिस्टचा समावेश करणे आवश्यक होते का?  हा मला पडलेला प्रश्न!! केवळ मधुरा सानेची आपली स्वतःची अशी बकेट लिस्ट घेऊन त्याच्याभोवती पिक्चर गुंफता आला नसता का? प्रश्नाचे उत्तर द्या वाचक हो!!
बाकी चित्रपटातील भुमिकेला माधुरीनं योग्य न्याय दिला हे माझं मत!!

Sunday, December 9, 2018

Tale of Two Captains!



संपुर्ण इलेक्ट्रॉनिक मीडियाचा आवडता असणारा भारतीय संघ एव्हाना ऑस्ट्रेलियात चांगलाच स्थिरस्थावर झाला आहे. पहिला कसोटी सामना रंगतदार अवस्थेत पोहोचला आहे. अशावेळी जगाच्या एका कोपऱ्यात साधारणतः पन्नास ते शंभर लोकांच्या उपस्थितीत पाकिस्तानी संघ आपले कसोटी सामने खेळत आहे. प्रथम ऑस्ट्रेलिया आणि आता न्युझीलँड या दोन संघांना पाकिस्तानने आपल्या मानलेल्या घरी म्हणजे आखातात कसोटी सामन्यासाठी बोलावले होते. 

मला हे कसोटी सामने जेव्हा संधी मिळते तेव्हा बघण्यास आवडतात. यामागे काही कारणे आहेत. पहिलं म्हणजे पाकिस्तानी संघ आपल्या मैदानावरील कारनाम्यांमुळे तुमचे सतत बऱ्यापैकी मनोरंजन करीत असतो. मी त्यांच्या संघाचा कप्तान असलेल्या सर्फराजचा चाहता आहे. हा माणूस त्याच्या मनात जे काही चाललं आहे ते जसंच्या तसं त्याच्या चेहऱ्यावर प्रदर्शित करतो. यष्टीरक्षण करता करता तो संघाचे नेतृत्व सुद्धा करीत असतो. त्यामुळे एखाद्या गोलंदाजाने खराब चेंडू टाकला किंवा क्षेत्ररक्षकाने ढिसाळ क्षेत्र रक्षण केले की हा गडी खूपच संतापतो! मग उर्दूमध्ये जोरदार शेलके शब्द वापरून त्या गोलंदाज अथवा क्षेत्ररक्षकाची निर्भत्सना करीत असतो. 

तो फलंदाजीला आल्यानंतर सुद्धा करमणुकीचे क्षण काही कमी नसतात.  ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध पाकिस्तानचे फलदांज खेळपट्टीवर गप्पा मारत असताना धावबाद झाले ती घटना जगप्रसिद्ध झाली. परंतु परवाच्या दिवशी सर्फराज आणि पाकिस्तानचा फिरकी गोलंदाज यासिर शहा मैदानावर फलंदाजीस उतरले असताना सुद्धा एक धमाल घटना घडली.  सर्फराजने चेंडू कव्हरमधुन टोलावला. त्याने दोन धावांची हाक दिली. परंतु यासिर महाशयांच्या पायातील बूट पहिली धाव घेत असताना निघाला. तरीसुद्धा सर्फराजच्या ही गोष्ट ध्यानात न आल्याने त्याने दुसऱ्या रनसाठी जोरदार धाव घेतली. आता आपला कप्तान वेगाने येतो आहे हे म्हटल्यावर यासिरने एका पायात बूट आणि दुसरा अनवाणी पाय या परिस्थितीत नॉनस्ट्रायकर एन्डकडे कूच करणे पसंत केले. परंतु या सर्व गडबडीत तो धावबाद झाला. त्यानंतर दहा - पंधरा सेकंद सर्फराज एकदम हातवारे करीत राहिला! तुझ्या पायातील बूट निघाला तर तूच मला सांगायचे नाही का? तो खुणावत होता.  बिचारा यासिर खाली मान घालून सीमारेषेबाहेर चालला होता. आपल्या हातवाऱ्यांकडे लक्ष देणारे मैदानावर कोणी नाही हे लक्षात आल्यावर सर्फराज अत्यंत दुःखी चेहऱ्याने खाली बसून शोक करीत राहिला. 



आता वळुयात आपण भारतीय क्रिकेट क्रिकेटपटूंकडे!! आपल्या देशातील क्रिकेट हल्ली इतक्या व्यावसायिकपणे खेळले जाते की आपल्या देशातील लहान बालके ज्यांना क्रिकेटचे शास्त्रोक्त शिक्षण दिले जात आहे त्यांच्याकडून अशा चुका क्वचितच घडताना दिसून येतात!! पूर्णपणे भिनलेल्या व्यावसायिक हे मुळे असे मजेशीर क्षण मात्र भारतीय क्रिकेटमध्ये अनुभवायला मिळत नाहीत!! न्युझीलंडसोबत झालेल्या पराभवामुळे काहीशा हताश झालेल्या सर्फराजने कप्तानपदावरून निवृत्त होण्याचा विचार मनात घोळत असल्याचे कबुल केले आहे!! एका जेन्युईन खेळाडूची कारकीर्द काहीशी धोक्यात आली आहे

आता वळुयात ते केन विल्यम्सन या एका अत्यंत गुणी खेळाडूकडे!! जो एक हुशार कप्तानसुद्धा आहे. तिसऱ्या कसोटीत पहिल्या डावात ७४ धावांनी पिछाडीवर पडलेल्या न्युझीलंड संघाच्या दुसऱ्या डावातदेखील सुरुवातीच्या काही विकेट्स चटकन पडल्या होत्या. पण विल्यम्सनने एका नवोदित खेळाडूसोबत पाचव्या विकेटसाठी एक मोठी भागीदारी करुन न्यूझीलंडला सामन्यात परत आणले.  मग पाचव्या दिवशी सकाळी अचानक आक्रमण स्वीकारुन त्याने पाकिस्तानसमोर एक आव्हानात्मक लक्ष्य ठेवलं.  आखातामध्ये घेऊन आलेल्या फिरकी गोलंदाजांच्या मदतीने त्याने पाचव्या दिवशी एक रंगतदार विजय आपल्या संघाला मिळवून दिला. हा एक गुणी खेळाडू पुढील काही वर्ष आपल्या खेळाने आणि कप्तानगिरीने आपल्याला आनंद देत राहील हीच अपेक्षा! न्यूझीलंडचा हा पाकिस्तानवर मायभूमीपासुन दुर मिळविलेला ४९ वर्षानंतरचा विजय!

२०१४ साली निर्माण केलेल्या ह्या ब्लॉगच्या हिट काउंटची संख्या आता १ लाखाच्या आसपास आली आहे! त्यामुळे तुम्ही ह्या ब्लॉगचे १००००० वे  वाचक असु शकता !!! 
त्याआधीचा ब्लॉग http://nes1988.blogspot.com/  ह्यावर आपण आधीचे ब्लॉग वाचु शकतो ! 

Tuesday, December 4, 2018

मला काहीच प्रॉब्लेम नाही !!



सोनी टीव्हीच्या मराठी वाहिनीवर चित्रपट पाहण्याचा हा तिसरा सलग रविवार!! मुरंबा, आंधळी कोशिंबीर आणि आता मला काहीच प्रॉब्लेम नाही हा चित्रपट! रविवार दुपारची एक वाजताची वेळ आणि जाहिरातीच्या कमी व्यत्ययामुळे रस टिकवून धरणारे नवीन मराठी चित्रपट या योगामुळे हे तिन्ही चित्रपट पुर्णपणे पाहिले गेले ! 

आंधळी कोशिंबीरवर पोस्ट लिहायची राहुन गेले.  दिमाग का भेजा करणारा असा हा चित्रपट! एखादी गोष्ट का होत आहे असा फारसा विचार करण्याची गरज नसणारा हा चित्रपट! चित्रपट पाहून कोणाही माणसाला आपण चित्रपट निर्मिती करू शकतो असा आत्मविश्वास निर्माण होण्यास हरकत नाही. 

आजच्या पोस्टचा विषय मला काहीच प्रॉब्लेम नाही चित्रपट! चित्रपटाचा विषय दोन्ही बाजूंच्या घरच्यांच्या विरोधाला न जुमानता लग्न करणाऱ्या जोडप्याविषयी! घरच्यांच्या विरोधाचे मुळ कारण लग्नाला नसुन लग्नामध्ये मानपान, रितीभाती किती स्वरुपात कराव्यात याविषयी न झालेलं एकमत हे आहे! त्यामुळे हे दोघेजण लग्न करुन मोकळे होतात. घरच्यांचा विरोध इतका कडवा असतो की पुढील सात वर्षे या दोघांशी दोन्ही बाजूचे काही संपर्क ठेवत नाहीत.  एखाद्या कंपनीच्या c.e.o. पदाच्या व्यक्तीला साजेसं असं घर, एक मुलगा आणि सतत कामात व्यग्र असणारे हे दोघं!!

स्पृहाच्या शब्दात सांगायचं झालं तर आयुष्य ऑटोपायलट मोडमध्ये चालू असतं. आता आयुष्यात पैसा महत्त्वाचा आहे कारण तुमची जीवनशैली उंचावली आहे, घराचे हप्ते भरायचे आहेत आणि त्यामुळे पैसा कमावणे हे प्राधान्यक्रमावर एक, दोन आणि तीन स्थान पटकावुन बसलेलं असतं.  त्यानंतर हा पैसा मिळवण्यासाठी जे घटक उपयुक्त किंवा सहाय्यक असतात अशा घटकांनासुद्धा ऑफिसाबाहेरील वेळेचा काही हिस्सा देणे क्रमप्राप्त आलेच! त्यामुळे येणाऱ्या पार्ट्या! सर्व आयुष्य कसं एक प्रेडिक्टेबल वळणावर असतं.  दोघांनाही काहीतरी आपल्या आयुष्यात कसली तरी कमतरता आहे हे जाणवत असतं. परंतु प्रत्येक दिवशी येणाऱ्या या कृत्रिम आयुष्यातील कृत्रिम घडामोडींमध्ये इतकं गुंतून जायला होतं की ही कमतरता नक्की काय आहे याचा शोध घेण्याची इच्छा असली तरी संधी मिळत नाही!

त्यात पडला तो स्पृहाचा काहीसा फटकळ आणि वरकरणी संतापी असा वाटणारा स्वभाव! बराच वेळा वापरली गेलेली फणसाची उपमा आपण तिच्या स्वभावाला देऊ शकतो. परंतु तिच्या स्वभावाचं बाह्यकरणी कठोर असं वाटणारं परंतु खरंतर थोड्या प्रयत्नाने भेदू जाऊ शकणारे कवच भेदण्याचा किंचितसा सुद्धा प्रयत्न छोटा महाजनी करत नाही. आजची ही एक सामाजिक समस्या आहे! हल्लीचे तरुण एखाद्या तरुणीच्या फटकळ स्वभावाला किंवा तापट स्वभावाला शांतपणे हाताळू शकतात काय आणि जर बहुतांशी तरुण ही क्षमता बाळगून नसतील तर त्याचे मूळ कारण काय?

चित्रपट या वळणावर या महत्त्वाच्या मुद्द्याचं खूप खोलवर विश्लेषण करेल अशी अपेक्षा निर्माण करीत असताना एखाद्या मराठी मालिकेसारखे न पटणारे, रुचणारे असे वळण घेतो. सात वर्ष दुरावलेली दोन्ही बाजूची मंडळी अचानक या दोघांच्या संपर्कात येतात. त्यानंतर कोकणातील स्पृहाच्या घरी जातात. त्यानंतर हा चित्रपटाचा मूळ गाभा असलेला विषय पोह्यावर पेरलेल्या शेवेसारखा अधूनमधून डोकावत राहतो. कोकणात गेल्यावर दुसऱ्याच कोणत्यातरी समस्यांचं चित्रपटांत आगमन होतं आणि त्या सोडवण्याचा प्रयत्न केला जातो आणि इथेच चित्रपटाची पकड कमी होते. इथं मराठी चित्रपटाने लक्षात घेण्यासारखा धडा म्हणजे तुम्ही चित्रपटातील मुख्य विषयाची कास अशी अचानक सोडता कामा नये.  विधवा स्त्रियांचे प्रश्न,  घरातील तिशीला पोहोचलेल्या परंतु निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य नसलेल्या विवाहित मुलांची होणारी कुचंबणा वगैरे वगैरे!! सर्व सामाजिक प्रश्न तुम्ही एकाच चित्रपटात कोंबण्याचा प्रयत्न करू नये!!

काही वर्षापूर्वी बिफोर द सनराइज्,  आफ्टर द सन सेट तत्सम नावांची तीन चित्रपटांची एक शृंखला पाहिली होती. हे संपूर्ण चित्रपट केवळ एका जोडप्याच्या भावविश्वावर तारुन नेण्याचे सामर्थ्य दिग्दर्शकाने दाखवलं होते.  आपणसुद्धा असा काही प्रयत्न करून बघायला हरकत नाही.  प्रत्येक चित्रपटाचा त्याच्या विषयानुसार मांडणीनुसार एक हक्काचा असा प्रेक्षकवर्ग असू शकतो. परंतु तुम्हाला तो विषय पूर्णपणे खुलवता आला हवा आला पाहिजे.  एकाच चित्रपटात वेगवेगळ्या आवडीच्या प्रेक्षकांना खेचून घेण्याचा प्रयत्न केल्यास त्यातील कोणताही वर्ग खुश न होण्याचीच शक्यता जास्त असते. 

मुरंबा काय की मला काहीच प्रॉब्लेम नाही हा चित्रपट काय,  श्रीमंतीकडे झुकलेल्या मध्यमवर्गीय कुटुंबातील समस्या उलगडून दाखवण्याचा प्रयत्न करणारे हे चित्रपट! स्पृहाची आई म्हणते सुद्धा, "आमच्या आयुष्यात सुद्धा ह्या गोष्टी घडल्या, पण त्या समस्या आहेत हे आम्हांला वाटलंच नाही!" आता कोणी एखाद्या दुष्काळग्रस्त भागातील जोडप्याच्या भावविश्वात कोणते प्रश्न निर्माण होत असतील याविषयी चित्रपट निर्माण करण्याचा प्रयत्न अथवा धाडस करेल काय? प्रेक्षकाला चकचकीत घरे, सुंदर कोकण, सुंदर नायिका वगैरे पॅकेज बनवून आकर्षित आपण करू शकतो.  परंतु भयावह वास्तवाचे दाहक चित्रण करून बरीचशी जनता ज्या परिस्थितीचा सामना करत आहे त्यावर सुद्धा चित्रपट बनवण्याचे धाडस आपण करायला हवे. 

बाकी स्पृहाचे छोट्या महाजनीला उद्देशून असलेले आणि लक्षात राहिलेले काही संवाद! "आपल्या दोघांना आयुष्याकडून नक्की काय हवं आहे हे शोधण्याचा आपण प्रयत्न करूयात!!" "तुझ्या मनात नक्की काय आहे हे खणून काढण्याचा मी गेली सात वर्षे प्रयत्न करीत आहे!!" स्त्रियांना असले प्रश्न वीकएंडलाच नवरे मस्त जेवुन ताणुन द्यायच्या तयारीत असतानाच का विचारावे वाटतात हे न उलगडणारं कोडं ! एकदा का भेजा फ्राय झाला की दुपारची झोप उडते हो राव ! बाकीच्या वेळी असल्या प्रश्नांना गंभीर मुद्रा करुन तोंड देण्यात आम्हांला काहीच प्रॉब्लेम नाही !!

Saturday, December 1, 2018

अग्रलेखांचे माहात्म्य आणि जनमानसावरील पगडा !!



मराठी समुदायामध्ये एकंदरीतच नाट्य, संगीत, वाचन, लेखन इत्यादी प्रकारांची आवड दिसून येते.  आजच्या पोस्टचा मुख्य विषय मराठी समुदायातील वाचन आवडीविषयी आहे. मराठी माणसं खूप वाचन करतात किंबहुना करायची असं म्हणायला हळूहळू सुरुवात करावी लागेल. 

पुर्वी मोठमोठाल्या कादंबऱ्या गाजायच्या,  लेखक प्रसिद्ध व्हायचे. हल्ली कादंबरी हा प्रकार काहीसा मागे पडला असावा, म्हणजे कादंबरी प्रसिद्ध होत नाही असे नाही. परंतु त्यांना म्हणावा तितका प्रतिसाद मिळत नाही.  एखाद्या विषयावर इतका वेळ वाचन करणे यासाठी लागणारा संयम हल्ली कमी होत चालला असावा.  दुसरी गोष्ट म्हणजे तेवढ्या दमाचे कादंबरीकार जरी असले तरी त्यांना योग्य प्रसिद्धी मिळत नाही. 

माणसं आता छोट्या पुस्तकांकडे अथवा मासिकांकडे वळली असावीत असं म्हणावं तरी दिवाळी अंकांचीसुद्धा हल्ली म्हणावी तितकी चलती दिसुन येत नाही. मराठी माणसाने बहुदा हल्ली ऑनलाइन वाचनाकडे आपला मोर्चा वळविला असावा. परंतु एक गोष्ट मात्र मराठी माणसे नियमीतपणे करत असल्याचे आपल्याला आढळून येते! ती गोष्ट म्हणजे वर्तमानपत्रांचे वाचन!!

यातील काही मराठी माणसे वर्तमानपत्र वाचनाबाबतीत अत्यंत चोखंदळ असतात. त्यांच्या वर्तमानपत्र वाचनाच्या वेळा ठरलेल्या असतात.  बऱ्याच वेळा वर्तमानपत्र वाचण्यासाठी त्यांनी आपली एक जागा सुद्धा निश्चित केलेली असते. या वेळेत त्यांना कोणी व्यत्यय आणलेला त्यांना आवडत नाही. मराठी माणसे वर्तमानपत्रात नक्की काय वाचतात हा एक संशोधनाचा विषय ठरू शकतो. प्रारंभास ती माणसे राष्ट्रीय पातळीवरील बातम्या वाचत असावीत. राष्ट्रीय पातळीवरील घेण्यात येणाऱ्या निर्णयांपैकी साधारणता तीस ते चाळीस टक्के निर्णय हे चुकीचे अथवा अपुऱ्या माहितीवर आधारीत असावेत याविषयी सर्व मराठी माणसांची खात्री असते. त्यानंतर आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील बातम्यांकडे त्यांचा मोर्चा वळतो. परंतु ह्या बातम्या मात्र काहीशा त्रोटक पद्धतीने मराठी पेपर सादर केल्या जात असल्याने त्यांना या बातम्यांमध्ये राष्ट्रीय पातळीवरील बातम्याइतक्या चुका काढता येत नाहीत.  पाऊस कधी पडणार, कांद्याचे भाव बाजारपेठेत उतरले का, मोसमातील पहिला आंबा वाशीच्या बाजारपेठेत केव्हा येणार आणि यंदाचा पावसाळा कसा आहे या विषयांवर कुठे बातमी आहे का यावर यांचे बरोबर लक्ष असते!!

आता वळूयात ते मराठी माणसाच्या सर्वात आवडत्या सदराकडे! बहुसंख्य मराठी माणसे एका प्रतिशयत वर्तमानपत्राचा अग्रलेख मोठ्या एकाग्रतेने वाचतात. या अग्रलेखात मराठी भाषेतील अत्यंत जुने, क्लिष्ट शब्द किंवा वाक्प्रचार वापरले जातात. त्यामुळे हा लेख वाचून त्यातील काही बरेचसे शब्द आपल्याला न कळल्यास आपण तरी बौद्धिक वाचन केले आहे याचा प्रचंड मानसिक आनंद या वाचकांना होतो. ह्या संपादकीयामध्ये एखाद्या गंभीर समस्येचे किंवा राजकीय प्रश्नाचे उकलन केले गेलेले असते. या समस्यांचा अथवा राजकीय प्रश्नांचा आणि मराठी माणसांचा प्रत्यक्ष जीवनात बादरायण संबंधसुद्धा असण्याची शक्यता जरी कमी असली तरी त्या प्रश्नाची अथवा समस्येची संपूर्ण बाजू समजून घेण्यास या अग्रलेखाचा काही प्रमाणात उपयोग होतो. प्रत्येक वर्तमानपत्र एका विशिष्ट विचारसरणीचा किंवा राजकीय प्रणालीचा प्रसार करीत आहे अशी मराठी माणसांची ठाम समजूत असते. त्यामुळे या समजुतीला खतपाणी घालणारे निरीक्षणे  या अग्रलेखातून शोधण्यात, आणि  ती आपल्या मित्रमंडळींमध्ये मांडण्यात मराठी माणसांना प्रचंड आनंद मिळतो!! साधारणतः हा अग्रलेख वाचण्यास ही माणसे ४५ मिनिटे ते एक तास घेत असावीत! त्यातील फारच क्लिष्ट अथवा महत्त्वाच्या वाटणाऱ्या ओळींना अधोरेखित करतात.  मी अशी काही माणसे सुद्धा पाहिली आहेत ज्यांनी संपुर्ण अग्रलेख अधोरेखित केला आहे. अशा प्रकारे एकंदरीत अग्रलेखामुळे पेन कंपनीचा सुद्धा खूप फायदा होतो!!

त्यानंतर वाचकांचा मेंदू हे समजून घेण्यास अर्धा तास घेत असावा. ह्या प्रयत्नात दुपारची झोप वगैरे आटोपली की मग ही माणसे या अग्रलेखावर चर्चा करण्यास सज्ज होतात. या चर्चेदरम्यान आपली सखोल मते मांडून झाली आणि बऱ्याचजणांशी  मतभेद झाले की मग या सर्वांना खूप मानसिक समाधान मिळते!! मग रात्रीचं जेवण घेऊन ही माणसे वाट पाहत असतात ती दुसऱ्या दिवसाच्या वर्तमानपत्राची आणि त्यातील अग्रलेखाची!!!

Saturday, November 24, 2018

मुरांबा !




एका भरभक्कम खांबाला मजबूत जोराने बांधलेल्या बैलाची कल्पना करुयात ! बैल त्या खांबापासून मोकळा होण्यासाठी सुरुवातीला खूप धडपड करतो. त्या दोराला खूप मोठमोठे हिसके देऊन त्यापासून मुक्त होण्यासाठी प्रयत्न करीत असतो. परंतु खांब आणि दोर यांची युती त्या बैलाला मुक्त होऊ देत नाही!

गेल्या रविवारी सोनी टीव्हीवर मुरंबा हा एक उत्तम चित्रपट पाहण्याचा योग आला. रविवारच्या दुपारच्या जेवणाच्या वेळी सुरू झालेला हा चित्रपट जाहिरातीच्या व्यत्ययाशिवाय सुरुवातीची जवळपास चाळीस मिनिटे चालला.  त्यामुळे आम्ही चित्रपटात गढून गेलो. 

चित्रपटात सचिन खेडेकर, अमेय वाघ, मिथिला पारकर आणि सुमित राघवनची पत्नी चिन्मयी सुमित यांच्या मुख्य भूमिका आहेत. चित्रपट मला बऱ्याच गोष्टींसाठी आवडला. बेसिकली मला चित्रपट आवडण्यासाठी जास्त काही गोष्टी लागत नसाव्यात अशा निष्कर्षापर्यंत मी येऊन पोहोचलो आहे! वेगाने पुढं सरकणारी कथा, मेंदुला जागं ठेवणारे बौद्धिक अथवा विनोदी संवाद, डोळ्याला सुखावणारा निसर्ग अथवा घरं ह्या काही महत्वाच्या गोष्टी !

चित्रपटातील एक आवडलेली गोष्ट म्हणजे चित्रपटाचे चित्रीकरण ज्या बंगल्यामध्ये झालं आहे तो बंगला सुंदर / प्रशस्त / भव्यदिव्य आहे. चित्रपटाचे जवळपास ८६ टक्के चित्रिकरण याच बंगल्यात झाले असल्याने चित्रपटाचा निर्मितीखर्च खूप कमी झाला असणार असा विचार येण्यापासून मनाला थांबवण्याचा किती प्रयत्न केला तरी तो विचार मनात आलाच!  बाकी मिथिला पारकरचे घरसुद्धा पॉश आहे असे सोहम म्हणाला. 

चित्रपटाच्या सुरुवातीलाच आमचं ब्रेकअप झालं आहे असे अमेय आपल्या आई-वडिलांकडे जाहीर करतो.  साहजिकच आईला खूप धक्का बसतो.  वडिलांचा संपर्क बाह्यजगताशी जास्त प्रमाणात येत असल्यामुळे काहीशी संयत अशी प्रतिक्रिया ते नोंदवितात. बहुदा वडिलांच्या मेंदूमध्ये पुढील काही वेळ विचारचक्र फिरत रहात असावं आणि त्यांच्या मनात एक योजना साकारते. आपल्या मुलाचा विरोध हुशारीने मोडून काढून ते पुढील काही गोष्टी अशाप्रकारे घडवून आणतात की चित्रपटाच्या शेवटी आपणा सर्वांना एक गोड अनुभव मिळतो. 

वरकरणी पाहायला गेलं तर एकमेकाला अगदी अनुरुप अशी अमेय आणि मिथिलाची जोडी! गेली तीन वर्षभर ते एकत्र फिरत आहेत. त्यामुळे डन डील नावाचा जो प्रकार असतो त्यानुसार मिथिला आता या घरची सून होणार हे दोन्ही बाजूच्या आई-वडिलांनी आणि त्यांच्या ओळखीतील सर्वांनी गृहीतच धरलेलं असतं. त्यामुळे ज्यावेळी अमेय आपल्या ब्रेकअपची घोषणा करतो त्यावेळी साहजिकपणे त्यांच्या आई वडिलांना धक्का बसतो. 

चित्रपट जसजसा पुढे सरकत जातो तसतसं चर्चेतून आणि फ्लॅशबॅकमधून खऱ्या कारणाचा आपल्याला उलगडा होत जातो. व्यावहारिकदृष्ट्या अमेय एक शिकलेला, देखणा तरुण असला तरी व्यावसायिक जगात जी काही तीव्र स्पर्धा आहे, त्याला तोंड देण्याची त्याची मानसिक इच्छा नाही. यामध्ये त्याची स्पर्धेला तोंड देण्याची क्षमता नाही की इच्छा नाही या प्रश्नाचा खोलात जाऊन चित्रपट ऊहापोह करीत नाही. परंतु आपला होणारा नवरा हा स्पर्धेला तोंड देत नाही किंवा व्यावसायिक जगात यशस्वी होण्याची त्याची इच्छा नाही ही गोष्ट मिथिलाला खूपच खटकत असते. ती स्वतःच्या करिअरबाबत खूपच आग्रही आहे असे साधारणतः चित्र आपल्या डोळ्यासमोर येतं.  बाह्य जगतापुढे एक पिक्चर परफेक्ट प्रेझेंट करीत असताना प्रत्यक्षात मात्र हे दोघे या मुद्द्यावरून खूप चर्चा करीत असतात आणि त्यामुळे त्यांच्यामध्ये तणावही निर्माण होत असतो. एका क्षणी आपण Point of No Return ला पोचलो आहोत असा निर्णय हे दोघे जण घेतात. 

आता इथं चित्रपट आपल्यासमोर दोन वेगवेगळ्या विचारधारा घेऊन येतो.  एक आहे ती आधुनिक पिढीची विचारधारा आणि दुसरी म्हणजे आयुष्य बऱ्यापैकी पाहिलेल्या मध्यमवर्गीय पिढीची विचारधारा! आधुनिक पिढीच्या विचारधारेतून पाहिलं असता दोघांची करिअर्स ही आयुष्यातील महत्त्वाच्या मोजक्या  बाबींपैकी एक बाब! जर याबाबतीत एकमत नसेल तर हे नातं पुढे नेण्यात काहीच अर्थ नाही असा विचार करणारी!  यात अजून एक मुद्दा !!हल्ली इन-रिलेशनशिप आणि तत्सम मोठ-मोठाले शब्द आपण सेलिब्रिटींच्या बाबतीत सतत ऐकत असतो. कुठेतरी मनात आपल्यालासुद्धा हे शब्द आपल्याबाबतीत वापरण्याची संधी नवीन पिढी शोधत असते.  आणि त्यामुळे ब्रेकप झाल्याचं दुःख असतं परंतु हा शब्द आपल्याला वापरता येतो याच मनात कुठेतरी थोडासा आनंद सुद्धा होत असावा !

सचिन खेडेकर आणि मध्यमवर्गीय पिढीच्या दृष्टिकोनातून! आयुष्याचे सर्व कंगोरे या टप्प्यावर साधारणता पाहून झालेले असतात. Absolutely Perfect असं काही नसतं याची जाणीव किंवा खात्री बऱ्यापैकी झालेली असते. त्यामुळे ज्याच्याशी आपलं बऱ्यापैकी जमतं,  ज्या माणसाबरोबर आपण घरात शांतपणे राहू शकतो असा माणूस हा जिवनसाथी म्हणुन मिळाला तर भाग्य समजायला हवं अशी मानसिकता एव्हाना विकसित झालेली असते.  बाविशी ते पंचविशीच्या आसपास ज्या काही भव्यदिव्य आकांक्षा असतात,  त्या तशाच्या तशा व्यवहारात साकारणं शक्य नसतं हे एव्हाना समजलेलं असतं. आपल्याला जी काही गोष्ट समजली आहे ती गोष्ट आपल्याला पुढील पिढीला समजावता आली पाहिजे याची जी तयारी सचिन खेडेकर दाखवतात ते खरोखर उत्तम आणि ते चित्रपटाचा शेवटाला अमेयला जे ज्ञान देतात तेही उत्तम!! तुझ्या भल्यासाठी काहीसं कठोर होऊन तुला सल्ला देणारी मैत्रीण तुला एक जोडीदार म्हणून मिळत आहे तर केवळ तुझ्या पुरुषी अहंकारामुळे तू तिला गमवायची स्थिती ओढवुन घेत आहे हे अगदी उत्तम प्रकार अमेयला ते समजावतात!!

अमेय आणि मिथिला यांचे जे ब्रेकप लग्नाआधी झालं तशीच कारणे लग्नानंतर सुद्धा उद्भवू शकतात आणि हल्ली घटस्फोटाविषयीसुद्धा अगदी मुक्त विचार संस्कृती पसरल्यामुळे असे काही चर्चेच्या आधारे सोडवता येणारे प्रश्नसुद्धा गंभीर स्वरूप धारण करतात.  एकंदरीत नातं  तुटण्यास फारसा वेळ लागत नाही. चित्रपटातून सर्वात महत्त्वाचा घेण्यासारखा बोध म्हणजे हाच!! हल्लीच्या आयुष्यातील क्लिष्टता तुमच्या नात्यांमध्ये सुद्धा उतरली आहे.  त्यामुळे सर्वच गोष्टी बाबत जोडीदारांची एकवाक्यता होण्याची शक्यता कमीच आहे.  न पटणाऱ्या गोष्टिंवर किती चर्चा करायची,  त्यांना किती ताणून धरायचं याचा सारासार विचार दोघांनी करायला हवा!!

खरंतर ही चर्चा ज्याची त्यांनी करायला हवी आणि सामंजस्यपूर्वक निर्णय घ्यायला हवा.  परंतु तुमच्या बाबतीत असं होऊ शकत नसेल तर तुमच्या भोवताली तुमच्या नातेवाईक किंवा मित्रमंडळींत एक सचिन खेडेकर असावा!! सचिन खेडेकर यांची व्यक्तिरेखा म्हणजे स्वतःच्या आयुष्यात बऱ्यापैकी समाधानी असणारा, प्रगल्भतेच्या काही पायऱ्या ओलांडलेला, दुनिया पाहिलेला असा माणूस! आपलं जे काही ज्ञान अनुभव आहे ते दुसऱ्याला शांतपणे शब्दरूपात मांडून सांगू शकणारा माणूस!! अशी माणसं तुमच्या भोवताली वावरत असतील आणि जर ती तुम्हाला ओळखता आली तर खरोखर उत्तम!! तुम्ही सुदैवी आहात !!

बाकी चित्रपटातील मिथिलाचे रुप लक्षात राहिले. क्वचितच ड्रिंक घेणारी, ऑफिसच्या कामानिमित्त उशिरापर्यंत थांबावी लागणारी, घरी आलेल्या आपल्या मित्राला तूच फ्रीजमधलं उघडून त्यातलं पाणी घे आणि पी असं सांगणारी ! अशी ही बाह्यरुपी बंडखोर वाटणारी मिथिला, आपल्या भावी सासू-सासऱ्यांसमोर मात्र एका पारंपरिक सुनेच्या रुपात मनापासुन वावरते! तिचं आधुनिक रूप पचवण्याची ताकद तिला जीवनसाथी म्हणून वरु  इच्छिणाऱ्या तरुणांकडे असावी! हा संदेश पुढील पिढीसाठी फार महत्त्वाचा आहे नाहीतर पुढील काळ कठीण आहे!!!

ते सुरुवातीचे खांब, दोर आणि बैल यांचा संदर्भ काय असा प्रश्न तुम्हाला पडला असेल तर बैल म्हणजे हल्लीची नातेसंबंध खिळखिळी करु पाहणारी भोवतालची परिस्थिती ! खांब आणि दोर म्हणजे नातं एकत्र ठेवू पाहणारा विश्वासाचा धागा!!!

Wednesday, November 14, 2018

बालदिन


विश्वाचे कारभार व्यवस्थित चालावेत म्हणून काही भुमिकांची निर्मिती करण्यात आली आहे.  जसे की घरामध्ये वडील, शाळा-कॉलेजातील  शिक्षक, रस्त्यावर पोलीस आणि ऑफिसमध्ये व्यवस्थापक वगैरे वगैरे!! आता या भूमिका बजावणारी माणसे सुद्धा माणसेच असतात. त्यामुळे सतत या भूमिकांमध्ये राहून कायदा आणि सुव्यवस्था शाबूत ठेवणे हे कधीकधी त्यांनासुद्धा त्रासदायक वाटू शकतं. त्यामुळे ही मंडळी सुद्धा आपल्या या कडकपणाच्या अधिकृत भूमिकेमधून पळवाट काढून काही वेळ आपल्या मूळ स्वरूपात प्रकट होण्याची संधी शोधत असतात. 

पुर्वी ठीक होतं. या भूमिकांनी सतत आपला मुखवटा कायम ठेवावा अशीच त्यांच्याकडून अपेक्षा असायची. आणि या भुमिका बजावणाऱ्या माणसांनी या अपेक्षेपुढे चक्क शरणागती पत्करली होती. त्यामुळे पुर्वीचे वडील गंभीर म्हणजे गंभीरच दिसायचे! फारच झालं तर एखादी स्मितरेषा कधीतरी त्यांच्या चेहऱ्यावर उमटत असे आणि ही स्मितरेषा ते माणूस असल्याचा पुरावा त्यांच्या मुलांना, पत्नीला देत असे.  कधीकधी केवळ एका या पुराव्याच्या आधारे आयुष्यसुद्धा काढावं लागत असे. 

आता काळ बदलला आहे. माणसं आपल्या अधिकृत भूमिकेत कमीत कमी वेळ काढण्याची मनोवृत्ती बाळगुन आहेत.  ज्याक्षणी आपल्या अधिकृत भूमिकेची कालमर्यादा संपते, त्यावेळी ते झटकन स्विच मारुन आपल्या मूळरुपात (बालरुपात)  येतात व  विविध फोरमवर आपलं हे मूळ रूप दर्शवितात.  हे वेगवेगळे फोरम म्हणजे सोशल मीडिया,  मित्रांची बैठक वगैरे वगैरे!

आता हा प्रकार म्हणायला गेला तर माणुसकीशी सुसंगत! कारण या भूमिका निभावणारी माणसं सुद्धा माणसंच आहेत. परंतु प्रश्न असा निर्माण होतो की या माणसांची अनधिकृत (हा चुकीचा शब्दप्रयोग - इथं अधिकृतेतर असं वाचावा) रूपे ज्या श्रोतावर्गांसमोर समोर येतात त्यांना या अधिकृत भूमिकांचे विरळ झालेले हे रुप किंवा कडकपणा पचवण्याची प्रगल्भता असायला हवी.  नाहीतर त्यांच्या मनात या अधिकृत भूमिकांचे हे मनमोकळे रुपच घर करून बसते.  

त्यामुळे या व्यक्ती ज्यावेळी परत आपल्या अधिकृत भूमिकांमध्ये येऊन मानवजातीच्या हिताच्या दृष्टीने अथवा व्यवहार बिनबोभाट चालावेत ह्या हेतूनं योग्य असे संदेश देऊ इच्छितात त्यावेळी त्यांच्यासमोरील श्रोतावर्ग हा काहीसा या संदेशांचे गांभीर्य ओळखण्याच्या पलीकडच्या मनस्थितीत गेलेला असतो. 

आजच्या बालदिनाच्या निमित्ताने या गंभीर रुपातील भूमिका बजावणाऱ्या व्यक्तींच्या बालरुपात जाण्याच्या हक्कांची जाणीव ठेवूयात!   त्यांच्यासमोरील त्यांच्या अधिकृत रुपातील सेवाग्रहण करणाऱ्या वर्गाला त्यांच्या अधिकृत आणि मनमोकळ्या भूमिकांमध्ये गल्लत न करणाऱ्या प्रशिक्षणाची गरज मान्य करुयात!

अजुन एक मुद्दा! आजच्या काळात काही पालक, शिक्षक,व्यवस्थापक तुम्हांला असेही मिळतील जे ह्या भुमिकांच्या पारंपरिक रुपांना पुर्णपणे छेद देणारे असतील! तेव्हा त्यांच्या बाह्यरुपावर न जाता त्यांनी दिलेल्या संदेशाकडं लक्ष द्या !!

काही वर्षांनी जेव्हा आपल्याला ह्या भुमिकांमध्ये रोबो दिसतील त्यावेळी सर्वांच्याच बालपणाची कसोटी लागली असेल तेव्हा माणुसकीने बहुव्याप्त अशा शेवटच्या काही बालदिनांपैकी अशा एका आजच्या बालदिनाच्या आपल्या सर्वांना शुभेच्छा!!

Right To ... दुसरी बाजू

या विषयावरील मागील आठवड्यात व्हॉट्सऍपवर आलेली पोस्ट वाचली. कार्यालयीन वेळेनंतर कर्मचाऱ्यांना कार्यालयीन कामासाठी आपली अनुपलब्धता घोषित ...