Tuesday, May 23, 2017

घोंघावणाऱ्या शक्यतांचं भेंडोळं !



म्हटलं जातं की अज्ञानात सुख असतं! ह्या मागील मुख्य मतितार्थ असा की सत्य परिस्थिती ज्ञात असणं वर्तमानकाळात आनंदानं जगण्यासाठी बऱ्याच वेळा अडथळा बनु शकतं. एकंदरीत जगात धडपडणाऱ्या करोडो लोकांत आपलं नेमकं स्थान कोणतं, आपल्या भविष्यात नेमकं पुढं काय वाढून ठेवलं आहे ह्या बाबतीत सत्य परिस्थितीची जाणीव असणं नेहमीच आनंददायी असतं असं नव्हे. म्हणुन ह्या घटकांविषयीचं अज्ञान सद्यकाळात माणसाला आनंदानं जगू देतं !

आता घोंघावणं म्हटलं म्हणजे मधमाशा आल्या आणि भेंडोळं म्हणजे त्रिमितीय वर्तुळाकार! म्हणून पोस्टच्या आरंभीच्या दोन प्रतिमा! खरंतर ह्या दोघांची मिळुन एक प्रतिमा बनवायला हवी! जन्मापासुन मनुष्याभोवती अनेक शक्यता घोंघावत असतात. बालक कोणत्या देशात, धर्मात जन्मलंय, त्या कुटुंबाची आर्थिक स्थिती कशी आहे ह्यावर ह्या शक्यतांच्या भेंडोळ्याचं वैविध्य अवलंबुन असतं. लहानपणी ह्या शक्यतांमधील नेमकी कोणती प्रत्यक्षात साकार होणार आहे ह्याविषयी क्लिष्टता थोडी कमी असते. म्हणजे पोरगं कोणत्या माध्यमाची कोणती शाळा निवडणार, कोणत्या खेळात सहभागी होणार वगैरे वगैरे! 

हळूहळू मग ह्या शक्यता क्लिष्ट रूप धारण करू लागतात. शालेय शिक्षण संपुन महाविद्यालयीन जीवनात प्रवेश करताना कला, वाणिज्य आणि विज्ञान अशी तीन पुर्णतः वेगळी भेंडोळी बालकाभोवती घोंघावू लागतात. कोणतीही एक निवड बालकास अगदी वेगळ्या मार्गावर घेऊन जाणारी असते. मग बारावी नंतर समजा अभियांत्रिकीची कोणती शाखा निवडायची हा मोठा यक्ष प्रश्न येतो. पदवी प्राप्त केल्यानंतर नोकरी, धंद्यातील प्राथमिक निवड ही आपल्याला अगदी वेगवेगळ्या मार्गांवर घेऊन जाते. तसंच मग जीवनसाथीची निवड! 

ह्या विविध प्रसंगी आपल्याभोवती विविध शक्यता असल्या तरी आयुष्य एकच असतं. त्यामुळे प्रत्येकवेळी ह्या वेगवेगळ्या भेंडोळ्यातील केवळ एकच पर्याय आपल्याला निवडता येतो आणि आपण एकच पर्याय निवडलेला असतो. ह्या प्रत्येक Decision Point (निर्णयबिंदूंना) जोडून आपल्या आयुष्याची प्रवासरेषा बनलेली असते. 'इस मोड़ से जाते हैं कुछ सुस्त कदम रस्ते कुछ तेज कदम राहे!' हे गाणं केवळ भविष्यात मी ही पोस्ट लिहिणार आहे म्हणुन गुलजार ह्यांनी लिहिलं आहे हा माझा दावा आहे! मोकळ्या वेळात ह्या प्रत्येक milestone च्या वेळी समजा आपण वेगळा निर्णय घेतला असता तर काय झालं असतं ह्या शक्यतांच्या भेंडोळ्यांचं कल्पनाचित्र रंगवणं हा माणसांचा आवडता छंद असतो. 

वाढत्या वयानुसार माणसं काहीशी हेकेखोर मनोवृत्ती धारण करतात. भोवती असलेल्या अनेक शक्यतांपैकी बऱ्याचशा शक्यता ते सरळसरळ धुडकावून लावतात, कारण एकच की मला ह्या वयात अशी तडजोड करणं जमणार नाही. आणि मग आयुष्याच्या कोणत्याही क्षणी आयुष्य पुनर्रव्याखित होऊ शकतं हा सिद्धांत निरभ्र आकाशात दूरवर दिसेनासा होतो. हेकेखोर मनोवृत्तीला आपण आपल्यासोबत बाळगत असलेलं baggage (किंवा लोखंडी वजनदार गोळा) असं समजायला हरकत नाही. 

अजून एक मिती! भुतलावर विविध आजार, अपघात ह्या शक्यतांचं भेंडोळं प्रत्येक माणसाभोवती असतंच. काळजी घेऊन ह्यांची शक्यता कमी करणं आपल्या हातात असतं पण ती आपण पूर्णपणे शून्यावर आणू शकत नाही. त्यामुळं जीवनातील ह्या अशाश्वततेबद्दल भान असु देणं इतकंच आपल्या हाती असतं! आता रिमा लागू अचानक गेल्या. आपल्या सगळ्यांना अगदी हुरहूर लावुन गेल्या. त्यांना कधी ह्या शक्यतेच्या अस्तित्वाची जाणीव झाली असेल काय?  

जाता जाता समजा ह्या विश्वाचा जो कोणी सूत्रधार असेल तो ह्या सर्व शक्यता ह्या विश्वात अशा मुक्त स्वरूपात सोडून देत असेल. आणि जी शक्यता एखाद्या जीवाच्या, वस्तुच्या किंवा वास्तुच्या बाबतीत प्रत्यक्षात साकार होत असेल ते त्या जीवाचं, वस्तूचं वा वास्तूचं प्रारब्ध!! विश्वातील अगणित ग्रहांपैकी केवळ पृथ्वीवर जीवनसृष्टी निर्माण व्हावी आणि बाकी ग्रहांवर होऊ नये हे ही शक्यतांच्या भेंडोळ्याचेच उदाहरण! 

Thursday, May 18, 2017

डेट भेट


ह्या आठवड्यात एका सुंदर फ्रेंच भाषेतील चित्रपटाचा काही भाग पाहण्यात आला. ऑफिसातुन आधीच उशिरा आल्यानं तो अधिक उशिरापर्यंत जागून पूर्ण पाहिला नाही. पण जितका काही भाग पाहिला त्यावर ही पोस्ट!

चित्रपटाचं कथानक एका  प्रतिभावंत कलाकाराभोवती गुंफलं गेलं आहे. त्याची प्रतिभा लेखणीद्वारे झरझर व्यक्त होत असली तर प्रत्यक्षात मात्र त्याला ह्या भावना व्यक्त करण्यास जमत नसतं. त्यामुळं ह्या अडचणीवर मात करण्यासाठी परदेशातील चालीरितीनुसार तो ह्या क्षेत्रातील एका तज्ञ सल्लागाराची नेमणुक करतो. आता चित्रपट म्हटला म्हणजे ही सल्लागार एक स्त्री असणं ओघानं आलं. आणि अजुन रंगत आणायची म्हटली तर ही सल्लागारच आपल्या नायकात भावनिकदृष्ट्या गुंतणार हे ही आलंच. 

काही हॉलिवुड चित्रपटातील संवाद खूप अर्थपूर्ण असतात. कथानक सरळसोपं असतं, पात्र मोजकी असतात. कथानक उलगडतं ते केवळ संवादांतून; कथेतील पात्रांच्या भावनांच्या गुंत्यातून हळुवारपणे आपली वाट शोधत! You've got a mail आणि बहुदा Harry met Sally हे ह्या धाटणीतील काही चित्रपट! हा चित्रपट सुद्धा काहीसा त्या धाटणीतील!

सुरुवातीला थिअरीचे पाठ झाल्यावर सल्लागारबाई नायकाला रोल प्ले करायला सांगतात. 

सल्लागारबाई : - "तु रेस्तरॉमध्ये जातोस आणि अचानक तुला आवडणारी मुलगी एकटीच एका टेबलवर बसलेली दिसते, आता तू काय करशील ?" 

नायक - (काही वेळ विचार करुन) "बहुदा मी माझं टेबल पकडून बसेन आणि तिचं माझ्याकडं लक्ष जातंय का ह्याची वाट पाहीन!"

सल्लागारबाई पुर्ण हताश!! त्यांच्या चेहऱ्यावरील हे भाव पाहून 

नायक - "मी तिच्या टेबलापाशी जाईन!" 

रोल प्ले 

नायक - "आपली हरकत नसेल तर मी काही वेळ आपल्याला सोबत देऊ का?

नायिका - (एका सेकंदात त्याला आपादमस्तक न्याहाळून केवळ चेहऱ्यावर हावभावाद्वारे होकार देते ! हावभावाद्वारे पुढील भावना योग्यप्रकारे व्यक्त होतात - म्हणजे तुम्ही इथं बसावं अशी माझी मनापासुन इच्छा नाहीए! पण वेळ घालविण्यासाठी माझ्याकडं दुसरा सध्या उपलब्ध पर्याय नाही आणि तु तसा काही मला उपद्रव देशील असं तुझ्या चेहऱ्याकडं पाहुन मला वाटत नाही. )

नायक - "आपण इथं एकट्याच बसला आहात का?" 

नायिका - ("दिसत नाही का तुला, डोळे तपासून घे " - मनातील हे भाव प्रचंड प्रयत्नांद्वारे लपवून ) - "हो मैत्रिणीची वाट पाहत आहे!"

नायक - "असं का? तुमची मैत्रीण ट्रॅफिक मध्ये अडकली असेल का?"  

सल्लागार टाइमआऊटची खुण करते.    

सल्लागार - "इथं मैत्रीण महत्वाची नाही. तू संवाद तुझ्या नायिकेभोवती केंद्रित कर! तिला काही कॉम्प्लिमेंट्स दे !"

रोल प्ले 
नायक - "तुम्ही सुंदर दिसताहात!"

सल्लागार प्रचंड वैतागून टाइमआऊटची खुण करते.

सल्लागार - " This is too direct. तुम्ही आताच संवादाला सुरुवात केली आहे आणि तू असा थेट मुद्याला हात घालू शकत नाही. म्हणजे घालू शकतोस पण ते अप्रत्यक्षपणे व्यक्त व्हायला हवं!

रोल प्ले 
नायक - "बाकी तुझं कसं व्यवस्थित चाललंय ना  "
नायिका - (मला काय धाड भरलीय! मनातील हे भाव महत्प्रयासानं दूर सारून!) "ठीक चाललंय. जीवन बरंचसं एकसुरी बनून गेलंय. जीवनात काही happening असं होतंच नाहीए!"

नायक - (क्षणभर थांबून) - "गेल्या पाच मिनिटात माझं आयुष्य मात्र आमुलाग्र बदलून गेलंय! (इथं आमुलाग्र हा योग्य शब्द आहे का हा वादाचा मुद्दा) माझ्या जीवनात प्रचंड चैतन्य निर्माण झालंय. वगैरे वगैरे "

सल्लागार प्रचंड आश्चर्यचकित होऊन टाईमआउटची खुण करते. "हा संवाद अचानक कुठून ह्या पात्राला सुचला - ही भावना!" 

बाकी क्षणापासुन मग कथानक, संवाद अधिक प्रगल्भ होत जातात. पुढील भाग म्हणजे त्याचा गोषवारा !

संवादात मुख्य जबाबदारी पुरुषावर असते. म्हणजे बरेचसे पुरुष ह्या बाबतीत मठ्ठ असतात. आणि स्त्रिया त्यांना तसंही स्वीकारतात!  तरीपण खालील मुद्द्यांवर त्यांनी प्रयत्न करायला हरकत नसावी.  आधुनिक स्त्रीला बौद्धिक पातळीवरील संवाद आवडतात. पुरुषास फॅशन, आर्ट, फिल्म, नाटक क्षेत्रांची माहिती असणं चांगलं. बाकी क्रीडा, राजकारण आणि ऑफिस ह्या विषयांवर स्त्रीने स्वतःहून रस दाखविल्याशिवाय चर्चा सुरु करू नये. फॅशन, आर्ट, फिल्म, नाटक ह्या विषयांवर स्त्रीच्या कम्फर्ट झोनची मर्यादा जाणुन घ्यावी आणि चर्चा त्यात मर्यादित ठेवावी. मधुनच स्त्रीला अप्रत्यक्ष दाद द्यावी आणि मग तिला ती दाद आवडल्यास बोलणं चालू ठेवावं. अशा वेळी ती बहुदा शांत राहुन ती दाद मनातल्या मनात घोळवत राहण्याची शक्यता गृहित धरावी. जर स्त्री बोलू लागली तर चांगल्या श्रोत्याची भूमिका निभावता यायला हवी. बोलत्या स्त्रीला मध्येच खंडित करण्याची अरसिकता दाखवेल तो पुरुष आपलं दुर्दैव आपल्या हातानं ओढवून घेतो!

सर्व काही ठीक झालं तर महाराष्ट्रात "हात तुझा हातात" किंवा फ्रांसमध्ये फ्रेंच व्हर्जनने भेटीची सांगता करावी. 

चित्रपट पूर्ण काही पाहता आला नाही. महाराष्ट्रातील विवाहित पुरुषासाठी असं काही मार्गदर्शन मिळण्याची नितांत आवशक्यता आहे. "वांग्याची भाजी चांगली झाली" हे विधान कितीही मनापासुन केलं तर बायकोची संशयास्पद नजर आपला चेहरा निरखून पाहते हे कित्येक वर्ष मी अनुभवलं. त्यामुळं ही कॉम्प्लिमेंट असू शकत नाही. पण "वांग्याची भाजी चांगली झाली" ह्या वाक्यानंतर पॉझ घेऊन मग दबल्या आवाजात "तुझ्या मानानं" किंवा "तुझ्या परीनं " बोलावं. ह्यात तुमच्या विनोदबुद्धीला दाद मिळण्याची शक्यता जास्त असते हा स्वानुभव! बाकी धोकाही असतोच! पण धोका घेतल्याशिवाय दाद मिळणार थोडीच!

Sunday, May 14, 2017

लिंक रोड - दीडेक तास किशोरजींच्या सोबत



आपांनी घड्याळाकडं नजर टाकली. रात्रीचे सव्वानऊ झाले होते. मग त्यांनी आपल्या 'To Do List' कडे नजर टाकली. सकाळपासून त्यातील दोन गोष्टी  संपल्या होत्या आणि चार वाढल्या होत्या. अजुन कार्यालयात थांबण्यात काही अर्थ नाही हे उमजून घेऊन आपा खाली उतरले. 

गोरेगाव स्पोर्ट्स संकुलापर्यंत आपण ताशी पंधरा किलोमीटरचा वेग गाठू शकलो ह्याबद्दल आपा मनातल्या मनात खुश झाले. असंच एकदा मोकळ्या रस्त्यावर 
'मुसाफिर  हूँ  यारों , ना घर हैं ना  ठिकाना 
मुझे  बस चलते जाना हैं,  बस  चलते जाना' !!

हे गाणं गात जावं अशी इच्छा त्यांच्या मनी प्रकट झाली. 

लिंक रोडवर पोहोचण्यासाठी वाहनांची लागलेली रांग पाहून आपा हिरमुसले झाले. पण शेवटी त्यांनी मागचा रस्ता पकडण्याऐवजी हाच रस्ता धरला. काही वेळानं डावीकडे वळण्याचा हिरवा सिग्नल नेमकी आपांची गाडी येताच लाल झाला. तेव्हा दूरवरून त्यांना किशोरचे सूर ऐकू आले. 

'ये लाल रंग  कब मुझे  छोड़ेगा 
मेरा  गम कब तलक मेरा दिल तोड़ेगा '

डावीकडे वळण घेण्यासाठी वाट बघत असलेल्या आपांना रस्त्याच्या कोपऱ्यात दबा धरून बसलेला ट्रॅफिक पोलीस दिसला. लाल सिग्नलवर आपण हे वळण घेतल्यावर त्यानं आपल्याला कसं पकडलं होतं ह्याच्या आपांच्या क्लेशदायक स्मृती जागृत झाल्या. किशोरजी एव्हाना आपांच्या बाजूलाच विराजमान झाले होते. किशोरजींनी बहुदा आपांच्या मनातल्या ट्रॅफिक पोलीसांविषयीच्या भावना ओळखल्या असाव्यात. 

खिज़ा के फूल पे आती कभी बहार नहीं 
मेरे नसीब पे मेरे दोस्त तेरा प्यार नहीं! 

किशोरजी गुणगुणत असलेलं हे गाणं आपल्या मनातील ट्रॅफिक पोलीसाविषयीच्या भावना कशा बरोबर व्यक्त करतं ह्याविषयी आपांच्या मनात समाधान निर्माण करुन गेलं. 

लिंक रोड तुडुंब भरुन गेला होता. दुचाकीस्वार, रिक्षावाले आपांच्या गाडीपासून दोन्ही बाजूला ५० मिमी अंतर ठेवून आपली वाहनं पुढे दामटण्याचा प्रयत्न करीत होते. आपांची गाडी आपांप्रमाणं दडपणात आली होती. शेवटी एका बाइकनं तिला हळुवार स्पर्श करुन पुढे मुसंडी मारली. आपांचा अनावर झालेला संताप किशोरजींच्या ह्या गाण्यामुळं काहीसा निवळला. 

छूकर मेरे मन को किया तूने क्या इशारा !

तरीपण गाडीच्या सर्व बाजूला पडलेले ओरखडे पाहून लोक काय म्हणतील हा विचार त्यांच्या मनात आलाच. किशोरजी गाऊ लागले. 

कुछ तो लोग कहेंगे लोगोंका काम हैं कहना 
छोडो बेकार की बातों को कही बीत न जाये रैना!!

इंफिनिटी मॉल केवळ ३० ते ४० मीटर वर होता. कधी कधी आपण गाडी आणत नाहीत तेव्हा हेच अंतर आपण पाच मिनिटात चालत जातो ह्याची आपांना आठवण आली. पण हल्ली आपण कारनेच आलो हे त्यांना आठवलं. किशोरजींनी काहीशी खूण केली. अचानक लताजींच्या सुमधुर आवाजात गाणं ऐकू आलं. 

आज कल पाँव जमीं पर नहीं पड़ते मेरे।  

ती खूण हे मी लताजींचं गाणं ऐकवतो आहे ह्यासाठी होती हे आपांना आता कळलं. लताजींची दुसरी ओळ आपांच्या मनात दुसराच विचार आणून गेली. 

बोलो देखा हैं कभी तुमने मुझे उड़ते हुए!

आपली कार हवेत उडू लागली तर किती बरं होईल ह्या विचारानं आपा थोडे उत्साहित झाले. 

त्यांनी किशोरजींकडे नजर टाकली. 

मंज़िले अपनी जगह हैं रास्तें हैं अपनी जगह 
अगर कदम (ट्रैफिक) साथ ना दे तो मुसाफ़िर क्या करें!

किशोरजींचं गुणगुणणे सुरूच होतं. आज ट्रॅफिक खूपच भयंकर होता. दोन आठवड्यापूर्वी आपण इथंच उबेरमध्ये पन्नास मिनिटं अडकलॊ होतो ह्याची त्यांना आठवण झाली. किशोरजींनी तात्काळ गाणं बदललं.  

वो शाम कुछ अजीब थी  ये शाम भी अजीब हैं 
वो  (ऑटोरिक्षा) कल भी पास  पास  थी  वो  आज भी करीब हैं।  

तीस मिनिटं झाली तरी आपा इन्फिनिटी मॉलपर्यंत पोहोचले नव्हते. मध्येच संतापानं त्यानं एका रिक्षावाल्याला कोपऱ्यात चेपून आपली कार पुढे दामटली. रिक्षावाल्यानं नजरेनं त्यांना जबरा खुन्नस दिली. किशोरजींचं लक्ष रिक्षावाल्याकडं गेलं. 

आपकी आँखोमे कुछ महके हुए से राज हैं 
आपसे भी खूबसूरत आपके अंदाज हैं। 

किशोरजींनी  रिक्षावाल्यासाठी इतक्या चांगल्या गाण्याची निवड करावी ह्याचा आपांना तीव्र खेद वाटला. आणि आपा स्वतः गुणगुणू लागले  

मै शायर (ड्रायव्हर) बदनाम ओ मै चला 
महफ़िल से नाकाम मैं चला।  

किशोरजीनी आपांचा मूड ओळखला. आणि ते गाऊ लागले. 

बड़ी सुनी सुनी हैं जिंदगी ये जिंदगी।  

बराच  वेळ शांततेत गेला. किशोरजीनी मग गाण्यास सुरुवात केली. 

कहाँ तक ये मन को अँधेरे छुएंगे 
उदासी भरे दिन कभी तो ढलेंगे। 

खरंतर मे महिन्यापासून नेहमी आपा पावसाची वाट पाहायला सुरुवात करीत. पण ह्यावर्षी पावसाळ्यात ट्रॅफिकची काय हालत होणार ह्या विचारानं त्यांना खूप चिंताग्रस्त केलं होतं. किशोरनी त्यांच्या मनातील भावना नेमक्या ओळखल्या. 

चिंगारी कोई भड़के तो सावन उसे बुझाये 
सावन जो अगन लगाए तो उसे कौन बुझाये।

इन्फिनिटी कसाबसा पार झाला होता. घड्याळ्याच्या काट्यांनी दहा ओलांडले होते. किशोरजींची झोपण्याची वेळ झाली असावी. 

चला जाता हूँ किसी की धुन में 
धड़कते दिल के तराने लिए।  

ह्या ओळी गुणगुणत हा मस्त कलंदर कलाकार माझ्या गाडीबाहेर पडला. वाहतूक मंदगतीनं का होईना पुढे सरकत होती. पण किशोरजींच्या जाण्यानं मन खूप उदास झालं होतं. अशा ह्या ट्रॅफिकमध्ये आपल्यासोबत कोणी नाही हे जाणवलं होतं. 

कोई हमदम ना रहा कोई सहारा न रहा 
हम किसीके ना रहे कोई हमारा ना रहा !

क्या बताऊँ मैं कहा यूही चला जाता हूँ 
जो मुझे राह दिखाए वो सितारा ना रहा।  

ह्या गाण्याच्या ओळी हवेत विरतात न विरतात तोच आपांचा भ्रमणध्वनी खणखणला. "काय अजून ऑफिसातून निघाला की नाही!" आपल्या धर्मपत्नीच्या ह्या सुस्वरातील धमकीवजा प्रश्नानं आपांची सर्व उदासी दूर झाली होती. मिठचौकी पार पडली होती आणि 'पल पल दिल के पास' हे गाणं गुणगुणत आपा भरवेगानं घराकडं निघाले होते!

Thursday, May 11, 2017

Trapped - अंतिम भाग



आधीच्या भागाच्या लिंक्स 

भाग पहिला 

भाग दुसरा 

भाग तिसरा 

भाग चौथा 

भाग पाचवा 

भाग सहावा 
 http://patil2011.blogspot.in/2016/11/trapped.html

भाग सातवा
http://patil2011.blogspot.in/2017/01/trapped.html

भाग आठवा
http://patil2011.blogspot.in/2017/02/trapped.html
  

परस्वामीचा संताप अनावर झाला होता. योगिनी, नवस्वामी अगदी आनंदात दिसत होते. आणि त्याचा आर्यन त्या दोघांच्या ताब्यात होता. महत्प्रयासाने त्यानं योगिनी आता नवस्वामींची होणार ह्या गोष्टीचा स्वीकार केला होता.  पण आर्यनविषयी मात्र आता त्याला अनावर प्रेम दाटून आलं होतं. परंतु तो आता हतबल होता. त्याच्याकडं आता मानवी देह नव्हता आणि त्यामुळं आपल्या भावनांना कृतीत परिवर्तित करण्यासाठी त्याच्याकडं माध्यमाची कमतरता होती. 

आर्यननं त्याचं अस्तित्व केव्हाचं ओळखलं होतं आणि त्यामुळं तो खिदळत होता. पण ह्यावेळी योगिनी आणि नवस्वामीसुद्धा खिडकीच्या दिशेनं पाहत होते. योगिनीकडेसुद्धा आपलं ह्या रूपातील अस्तित्व ओळखण्याची क्षमता निर्माण झाली आहे ह्याविषयी आता परस्वामीला तिळमात्र शंका राहिली नव्हती आणि तिनं हे सारं नवस्वामीकडे उघड केलं ह्याचाही त्याला प्रचंड खेद होत होता. 

अत्यंत निराश मनःस्थितीत त्यानं तिथुन निघून जाण्याचा निर्णय घेतला. कापसासारखं त्याचं ते अस्तित्व रस्त्याच्या पलीकडच्या भागात आलं आणि त्याची नजर रस्त्याच्या कडेला झोपलेल्या वेड्याकडं गेली. हा वेडा इसम त्याच्या परिचयाचा होता. त्याच्याच जमातीने त्याच्या मदतीसाठी ह्याचा मेंदु ताब्यात घेतला होता. अधुनमधून खबरीसाठी परस्वामी त्याचा वापर करायचा. त्याला पाहून अचानक  त्याच्या मनात एक भयंकर कल्पना आली. 
भावनेच्या उद्रेकात वाहुन गेलेल्या परस्वामीनं आपलं सर्व कौशल्य पणाला लावलं. सुरुवातीला त्याला अपयश आलं. पण त्यानं आपले प्रयत्न सुरूच ठेवले. 

योगिनीने नवस्वामीचा हात घट्ट पकडून ठेवला होता. पण काही वेळातच आर्यन शांत झाला आणि काही वेळ खेळून निघून गेला. आता खिडकीबाहेर योगिनीला कसलंच अस्तित्व दिसत नव्हतं. तिनं सुटकेचा निश्वास टाकला. आजच्या रात्रीपुरता तरी हा निघुन गेला असावा असं तिनं स्वतःलाच आश्वासक स्वरात समजावलं. ह्या क्षणाला तिला नवस्वामींच्या मानसिक आधाराची गरज होती. पण तो मात्र काही वेळ जागा राहून झोपी गेला होता. आपलं हे उद्विग्न मन असंच शांत करत झोपायचा ती प्रयत्न करत होती. 

अचानक तिला बाल्कनीबाहेर काही चाहुल लागली. नको त्या शंकेनं तिच्या मनात काहूर माजवलं. नवस्वामीला उठविण्याचा विचार तिनं कसाबसा हाणून पाडला. काही क्षण शांततेत गेले. शेवटी तिला राहवलं नाही. ती हलक्या पावलाने बाल्कनीच्या दिशेनं गेली. 

. . . 
. .. 

तिनं दाराच्या नॉबला हात लावला तोच दार बाहेरून जोरात ढकललं गेलं. त्या आघातानं योगिनी जमिनीवर जोरात पडली. खरंतर नवस्वामी गाढ झोपणारा, पण आज तोही काहीसा अस्वस्थ असावा. ह्या आवाजानं त्याला लगेचच जाग आली. पाहतो तो काय, योगिनी जमिनीवर पडली होती. तिला बराच मुका मार लागला असावा. वेदनेनं तिचा चेहरा अगदी रडवेला झाला होता. आणि एक वेडा इसम हातात मोठा दगड घेऊन हिंस्त्रक नजरेनं नवस्वामीकडे पाहत होता. योगिनीला सारं काही उमजायला वेळ लागला नाही. 

"परस्वामी आहे तो !!" ती आर्त स्वरात किंचाळली. नवस्वामी प्रचंड हादरला. पण त्याच्याकडं वेळ कमी होता. त्यानं क्षणाचाही  विलंब न लावता खोलीच्या दुसऱ्या कोपऱ्याकडं झेप घेतली. तिथं लाकडाचं एक शिल्प होतं. योगिनीला अशा कलात्मक गोष्टींची फार आवड होती. एक सहस्त्रांश सेकंद त्यानं योगिनीकडे पाहिलं. हे तिचं आवडतं शिल्प तो हाणामारीसाठी वापरणार होता आणि त्याला त्यासाठी योगिनीची परवानगी हवी होती. अशा परिस्थितीतही योगिनीला त्याचं हे वागणं प्रचंड आवडलं. 

परस्वामी मोठ्या असूयेनं त्या दोघांचा हा मूक संवाद पाहत होता आणि त्यामुळं त्याच्यात काहीसा गाफीलपणा आला होता. आणि त्यामुळंच वेगानं त्याच्या डोक्यावर आलेलं हे शिल्प त्याला फार उशिरा दिसलं. त्यानं शेवटच्या क्षणी दूर व्हायचा प्रयत्न केला पण तोवर उशीर झाला होता. ते वजनदार शिल्प त्याच्या डोक्यावर आदळून गेलं. वेडयाच्या देहातील परस्वामीला प्रचंड वेदना झाल्या. त्यातच नवस्वामी वेगानं त्याच्या अंगावर झेपावला. त्याही परिस्थितीत काही मिनिटं परस्वामीने त्याच्याशी मुकाबला करण्याचा प्रयत्न केला पण सदैव भुकेल्या असणाऱ्या आणि मस्तकाला मार बसलेल्या एका वेड्याच्या देहाच्या माध्यमातून हा लढा लढणं त्याला कठीण जात चाललं होतं. 

एका क्षणाला परस्वामीने निर्णय घेतला. त्यानं नवस्वामींच्या पकडीतून कशीबशी आपली सुटका केली आणि बाल्कनीतून तो बाहेर पडला. नवस्वामी जोरजोरात "चोर चोर!" असा आरडाओरडा करु लागला. खाली असलेला गुरखा वेगानं परस्वामीच्या दिशेनं धावला. त्याला चुकविण्यासाठी परस्वामीने रस्त्यावर धाव घेतली. 

कर्रर्रर्र ... भरदार वेगानं जाणाऱ्या तवेराच्या ब्रेकच्या आवाजानं सर्व वसाहतीला जाग आली. 

. . 
. .. 

... 

रस्त्यावरील दृश्य पाहून सर्वांच्या काळजाचं पाणी झालं होतं. त्या चोराचा  संपूर्ण देह छिन्नविच्छिन्न झाला होता. गाडीचं चाक त्याच्या डोक्यावरून गेलं होतं. 

... 

... 

ह्या वेड्याला गेले काही महिने दररोज पाहणारी  लोक मात्र हा चोरीचं काम करत असेल ह्यावर विश्वास ठेवायला तयार नव्हती. पण नवस्वामी, गुरखा आणि मुख्य म्हणजे CCTV च्या पुराव्यानंतर त्यांचाही पूर्ण विश्वास बसला. 

रस्त्यावर झेप घेताना आपल्या दिशेनं वेगानं येणारी तवेरा पाहून परस्वामीनं स्वतःला वाचविण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला होता. पण तोवर खूप उशीर झाला होता. चाक मेंदूवरून गेल्यानं त्याचं हे आभासी अस्तित्वालाच इजा झाली होती. त्याच्या त्या अस्तित्वाचा प्रकाश क्षणाक्षणाला क्षीण होत चालला होता, एका विझत चाललेल्या दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणं! कोट्यावधी प्रकाशवर्षे दूरच्या विश्वातून आलेला आणि केवळ योगिनीसाठी आपल्याच जमातीविरुद्ध 
पेटून उठलेला परस्वामी आज आपलं अस्तित्व गमावून बसला होता. 

पोलीस चौकशीमुळे योगिनी आणि नवस्वामींचे पुढील काही दिवस अगदी व्यस्त गेले. महिनाभरात  सर्व काही आलबेल झालं. योगिनीसुद्धा हळूहळू सावरली. परस्वामीचा काही वावर जाणवला नव्हता. शेवटी अशाच एका मोकळ्या सायंकाळी तिनं न राहवुन नवस्वामीकडं विषय काढला. ज्या प्रकारे तो वेडा इसम अपघातात ठार झाला त्यानुसार परस्वामी आपलं अस्तित्व पूर्ण गमावून बसला असेल अशी आपल्या मनातील आशा तिनं स्वामीला बोलून दाखवली. स्वामीला तेच वाटत होतं. एक क्षणभर त्यानं योगिनीकडं पाहिलं आणि मग दोघंही एकमेकांच्या मिठीत घट्ट विसावले. आकाश पूर्णपणे निरभ्र झालं होतं. योगिनीचा लढा संपला होता. 

(संपूर्ण)

P.S. स्वामीच्या बाहुपाशातून दूर झालेल्या योगिनीची नजर आर्यनकडे गेली. त्याची नजर तिला वेगळीच वाटली. तिच्या देहातून एक विजेची लहर प्रचंड वेगानं गेली. खरोखर मी मुक्त झाले का? ह्या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी तिला किती थांबावं लागणार होतं कोणास ठाऊक?

Wednesday, May 3, 2017

वसंत बहरत नाही!

(संदर्भ - उत्तर अमेरिकेतील हिवाळा आणि त्यानंतरचा वसंत ऋतू. हा केवळ उदाहरणादाखल !)

मनाला उदासीन करणारा हिवाळा तोच आहे. आयुष्यातील चैतन्याच्या  क्षणभंगुरतेची जाणीव करुन देणारे बर्फाचे ढिगारे तितकेच आहेत. पण आजकाल ते ही मनाला फारसे खिन्न करीत नाहीत. सहा मासांच्या त्या पांढऱ्या रंगाच्या सदैव प्रदर्शनानं मन कोशात जाऊन हरवत नाही.  






नेहमीप्रमाणं तो निर्दयी हिवाळाही एका क्षणी थकुन जातो. केवळ ह्या क्षणाच्या आगमनासाठी सर्व दुःख सहन केलेले पुष्पांकुर, तृणांकूर आनंदाच्या भरात फोफावून निघाले तरीही त्यांची जीवनावरील ही अतुट श्रद्धा आजकाल मनाला मोहवीत नाही! 





का कोणास ठाऊक आजकाल (मनातला) वसंत बहरत नाही! हे असे का होते हे उमजत नाही पण खंत हीच की न बहरलेला वसंत मनाला खटकतसुद्धा नाही! 

Thursday, April 27, 2017

RT

दुनियेतील खट्याळ माणसं आपल्यासमोर आली की कसं बरं वाटतं! मस्ती करण्याच्या ज्या काही खुमखुमी आपल्या अंगात सुप्त रूपानं वावरत असतात त्या प्रत्यक्षात कोणीतरी करताना पाहुन धन्य वाटतं. काही खट्याळ माणसांचा खट्याळपणा त्यांनी कितीही प्रयत्न केला तरी त्यांच्या चेहऱ्यावर अगदी स्पष्टपणे उठून दिसतो. ह्या खट्याळपणाला ते स्वतः निरागसपणा म्हणतात. ज्याप्रमाणं लहानपणी निरागस बालक सर्वांचं आवडतं असतं; 





त्याचप्रमाणं आपला हा निरागसपणा आपल्या तरुणपणी सुद्धा आपल्याला तरुणीच्या कंपूत लोकप्रिय बनवत असणार अशी ह्या खट्याळ / निरागस लोकांची मनोमन समजुत / खात्री असते. 





आजच्या पोस्टचा विषय असाच एक निरागस चेहऱ्याचा RT ! 


वरती बसलेला भगवान जसा प्रत्येक माणसाच्या पाप पुण्याचा हिशोब ठेवतो तसाच त्याने व्हाट्सअँप / फेसबुकवर वापरलेल्या शब्दांचा सुद्धा ठेवतो ही RT ची समजुत असावी. त्यामुळं HD म्हणजे हॅपी दिवाळीच्या धर्तीवर HNY, HH, HC, HGP वगैरे शॉर्टफॉर्ममध्ये RT कडून येणाऱ्या मेसेजची आपल्याला सवय करून घ्यावी लागते. अशीच सवय झाल्यावर मग काही दिवसापुर्वी मी उगाचच HGF ची वाट पाहत राहिलो!  


ह्याच शॉर्टफॉर्मवरुन आठवण झाली ती PC ची! साध्या जगात वावरणाऱ्या मला  PC म्हणजे संगणक ह्याच्या पलीकडं काही माहित नव्हतं ! बऱ्याच प्रयासानं PC म्हणजे प्रियांका चोप्रा हे सुद्धा असू शकतं हे माझ्या गळी पाडण्यात सामाजिक मीडियाने हातभार लावला. ह्या धक्क्यातुन मी सावरत नाही तोवर RT साहेब सतत PC PC असा घोष करु लागले. कालांतराने RT हे परिणिती चोप्रा ह्यांचे फॅन असल्याची त्यांनी कबुली दिली. बऱ्याच संशोधनानंतर दोघंही फॅरेक्स बेबी आहेत त्यामुळं ह्या फॅन प्रकरणाच्या मूळ कारणाचा आम्हा सर्वांना साक्षात्कार झाला! 

RT आणि माझी ओळख आमच्या शाळेच्या माजी विद्यार्थी महासंघाच्या कार्यक्रमांच्या माध्यमातुन झाली. तसा आमच्या वयांमध्ये एक तपाहून अधिक फरक! काही वर्षांपूर्वी मी काहीसा कर्मठ वृत्तीचा होतो. नव्या पिढीतील सर्व मंडळी काहीशी भरकटलेली, उथळ असतात असा मी उगाचच समज करुन घेतला होता. पण RT आणि अशा काही मंडळींची माजी विद्यार्थी महासंघाच्या विविध कार्यक्रमातून भेट होत राहिली आणि वयाच्या तिशीला आता पोहोचत आलेली मंडळी योग्य वेळी संयत विचार करतात आणि परंपराचा मान ठेवतात हे जाणवलं आणि आपली संस्कृतीचा वारसा योग्य हाती पडेल ह्याची खात्री झाली. 


RT हा एक वसईतील उभरता, नावाजलेला छायाचित्रकार! ह्यात त्याच्या छायाचित्रण कौशल्याचा वाटा किती आणि त्याच्या उच्चभ्रु कॅमेराचा वाटा किती अशी शंका अरसिक लोक उगाचच व्यक्त करीत राहतात. आपल्या कार्यालयीन जबाबदारीच्या निमित्तानं RT भारतभर भ्रमण करत राहतो. तिथं गेल्यावर तिथली प्रेक्षणीय स्थळं आपल्या कॅमेरात पकडण्याची त्याची खासियत! त्यामुळं आपल्याला भारतभरातील वैविध्यपूर्ण स्थळांचं उत्कृष्ट छायाचित्रण घरबसल्या पाहायला मिळतं! 













राहुलचे fb वर २ हजारहुन जास्त  मित्र! परंतु "FB वर हजारो मित्र आणि रस्त्यावर विचारत नाही कुत्रं!" ह्या परिस्थितीच्या उलटी स्थिती! राहुलला जिवाला जीव देणारे हजारो मित्र वसई आणि देशभर आहेत! आणि हो मी फक्त मित्रांचे बोलतोय! अशाच एका मित्राचं हे मनोगत!


उत्तम छायाचित्रकार म्हणून नाव लौकिक मिळवलेला पण काढलेल्या हजारो फोटो काढताना माझा एकही फोटो न काढणारा *राम** तरीही माझा खास मित्र RT.
त्याची आणि माझी ओळख झाली ती १४ वर्षांपूर्वी कला क्रिडा महोत्सवाचे व्यवस्थापन करताना. तेव्हापासूनच अगदी गुबदुल, हसरा राहुल माझा मित्र झाला तो अगदी जवळचा. वय, शिक्षण, शाळा ते अगदी रहाण्याचे ठिकाण हि आमचे वेगळे आणि दूर. पण म्हणतात ना शैतान नेहमी मैत्री टिकवून असतात. तसे आम्ही कला क्रिडा नंतर देखील नेहमी ओर्कुट, fb किंवा मधेच कधी भेटून टच मध्ये रहायचो.
सकाळी मेसेज नाही म्हणजे राहुल रोमिंगला आहे. आम्ही स्मार्ट आहोतच पण स्मार्ट फोनमुळे जवळीक जास्त होत गेली. fb, wa मुळे मग रोजच टवाळक्या सुरु झाल्या. एखादी related पोस्ट असली कि मग common frd ना tag करून त्यांची खेचायची. त्याहून हि महत्वाचे श्रेयस जोशीच्या कमेंटची मारणे म्हणजे आमचे आद्य कर्तव्य सुरु झाले. 
राहुल आणि माझे जास्त tuning जमण्याचे कारण म्हणजे टवाळकी, मजा मस्करी हे common गुण. आम्ही शांत आणि न हसता कधीही राहू शकत नाही. ३ वर्षापूर्वी आमचा एक whatsapp ग्रुप सुरु झाला. २-३ जण सोडले तर बाकीचे अनोळखी. पण काही दिवसांत आम्ही ग्रुपचे कर्दनकाळ ठरलो. मेंबरची खेचणे, चिडवणे, मुद्दामून भांडण करणे आमचे रोजचे कार्य. कळ केली नाही असा एकही दिवस नाही. या १४ वर्षाच्या मैत्रीत आमचे टायमिंग अगदी अचूक आहे कि, आम्ही एकत्र असलेल्या ४-५ ग्रुप मधला कोणताही ग्रुप असो. आम्ही perfect एकच टार्गेट शोधतो. आणि मग तो पार उखडे पर्यंत आम्ही शांत बसत नाही. सुगंधा ताईना चिडवणे असो किंवा आमचे संतसूर्य संदेश भाऊ असोत. त्यांच्या प्रत्येक सोशल हालचालीवर नजर ठेवून कळ काढण्याची सवय आणि perfect timing कधी चुकले नाही. त्यामुळे कोणत्याही ग्रुप मध्ये काहीही चुकीच घडो पण वाईट आम्हीच. 
एखादा कार्यक्रम याला नको असेल तर मात्र मला सोबत न घेता त्या प्लानची वाट लावण्यात हा माहीर. उगाच वाद, कळ काढत लोकांना भडकवत प्लानची मारण्यात तो मास्टर आहे. “ग्रुप मध्ये चूक असले तरी हार न मानणे हा हि खूप मोठा गुण आहे”
हुशार, नेहमी मदतीला तत्पर हे त्याचे positive गुण.  

 असा हा लोकांना sample वाटून संपल्यावर मग देतो सांगणारा, बर उशिरा देईल ती सुध्दा १५ दिवसांत expire sample देणारा, कुठे बाहेर जाताना मला १०-१५ मिनिट वाट बघायला लावणारा, आणि आजपर्यंत माझा एकही फोटो काढणारया राहुलच्या पुढील वाटचाली साठी लक्ष लक्ष शुभेच्छा.

राहुल तसा धार्मिक देखील त्यामुळं त्यानं वारी केली तेव्हा फारसं कोणाला आश्चर्य वाटलं नाही. त्या वारीच्या वेळेचे त्याने काढलेले काही उत्कृष्ट फोटो !








फॅरेक्स बेबी असला म्हणुन काय झालं, RT फिटनेसच्या बाबतीत कोणतीच हयगय करत नाही. योगा क्लास असले की "मॅट आणायची का?" असले प्रश्न विचारुन तो वातावरणनिर्मिती करतो. काहींना हा "चार आण्याची कोंबडी बारा आण्याचा मसाला !" असला प्रकार वाटतो.  काही वास्तववादी माणसं त्याला "घड्याळात सकाळचे सात वाजलेले कधी पाहिलेत का?" असं विचारुन त्याचा उत्साह खंडित करण्याचा प्रयत्न करतात. परंतु वातावरणनिर्मिती करुन अजुन दोन-चार लोकांना योगा करण्यास प्रवृत्त करावं हाच त्याचा निरागस हेतू असतो. दुर्गम किल्ल्यांवर ट्रेकिंग करणं हा तर RT चा आवडता छंद! इथं पहा ना! त्यानं किती सहजगत्या दुर्गम चढण पार केली आहे! 



ही पोझ  आणि बाळ RT ह्यांच्यामध्ये किती हे साधर्म्य! 


वसईत मराठी भाषेची श्रीमंती जागृत ठेवण्यासाठी विविध माध्यमाद्वारे प्रयत्न केले जातात. वाढदिवस, विशेष परदेशवारी, मोटारगाडी खरेदी अशा खास प्रसंगी एक खास ग्रुप मराठी भाषेतील श्रीमंत विशेषणांचा आणि नवीन टॅग लाईनचा  वापर करुन वातावरणनिर्मिती करतो. ह्यात RT चा मोठा पुढाकार असतो! अशी काही पोस्टर्स! 










आपलं कार्यालयीन काम सांभाळून हे सर्व करायचं म्हणजे उत्साह दांडगा हवा!  RT कडे त्याची काही कमी नाही. "Live life to its fullest" ह्या उक्तीवर RT चा पुर्ण विश्वास! त्यामुळं प्रत्येक ठिकाणच्या केवळ खवैय्यांना ज्ञात असलेल्या उपहारगृहांची त्याला आधीच माहिती असते! त्या त्या ठिकाणच्या चविष्ट व्यंजनांची आपल्याला माहिती होते. घरचा शाकाहारी असलेला RT अधूनमधून नायगाव स्टेशनवरील ताज्या माश्यांची छायाचित्रं FB वर टाकतो आणि वर त्यात केवळ छायाचित्रण अशी कॉमेंट टाकायला विसरत नाही. परंतु RT जवळून माहित असलेली मंडळी मात्र त्या फोटोतील माशाचं सद्यकालीन वास्तव्य कोठे असेल ह्याविषयी निःशंक असतात.  

माजी विद्यार्थी महासंघातर्फे आयोजित करणाऱ्या बॉक्स क्रिकेट स्पर्धेची २००२ बॅच सतत चार वर्षे विजेती! राहुल ह्या संघाचा स्वयंघोषित व्यवस्थापक! ह्यावर्षी त्याला खेळण्याची संधी मिळाली. एक षटक सुद्धा टाकण्यास मिळालं. आपण फलंदाजाच्या दिशेनं सोडलेला हा चेंडू जगातील आतापर्यंतचा सर्वोत्तम फिरकी चेंडू आहे ह्याविषयी १००% खात्री असलेली त्याची ही गंभीर मुद्रा!




पावसाळा आला आणि एका महिन्यात वसईतील विहिरी भरल्या की राहुल आणि मित्रमंडळ आपलं सूर कौशल्य दाखविण्यासाठी वसईतील विहिरी धुंडाळत फिरतं. आपलं हे कौशल्य प्रदर्शित करण्यासाठी ते विहीर मालकांना आपली फी लावत नाहीत हे विहीर मालकांचं सुदैव! अशीच गेल्या पावसाळ्यातील ही एक प्रसन्न मुद्रा! 





अशा छायाचित्रणात उगाचच अमॅझॉन जंगल वगैरे ठिकाणं टॅग करुन निरागस मित्रांना फसविण्यात ह्या मंडळाचा हातखंडा! ह्या मंडळात महर्षी डोंगरे ह्यांचा समावेश आहे. वसईतील सर्वोकृष्ट सुरपटू अशी त्यांची ख्याती आहे! २०२० ऑलिम्पिक खेळात ह्यातील काही मंडळींना सहभागाची संधी मिळो ही शुभेच्छा! ह्या मंडळींना फसविण्यासाठी काही कायम बकरे ./ बकऱ्या लागतात. दिलदार मनाची सुगंधाताई ह्यावेळी स्वतःहुन पुढं होते. फसविले जाण्यात सुद्धा किती धन्यता मिळते हे सुगंधाताईंच्या प्रसन्न मुद्रेवरून सिद्ध होते! 




RT ची गणना FB चं चेक-इन फीचर वापरण्यात आघाडीवर असलेल्या जगातील पहिल्या १० लोकांत होते. ज्या उत्साहानं तो मुंबई विमानतळावर चेक-इन करतो त्याच उत्साहानं पंजाबातील चहाच्या टपरीसुद्धा करतो.  वरती त्यांच्या खास मित्रांनी उल्लेखल्या प्रमाणे एखादा विसरला गेलेला मुद्दा उकरून काढण्यात RT चा हात कोणी धरणार नाही! ह्यासाठी FB वर दोन तीन वर्षापूर्वीची पोस्ट जाऊन लाईक करणे अथवा त्यावर कॉमेंट करणे हे तंत्र मी त्याच्याकडून नव्याने शिकलो! धन्यवाद RT!! 

RT हे एक अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व!  मला त्यातील केवळ मोजके पैलू अनुभवता आले आणि केवळ ह्या मर्यादित माहितीवर ही पोस्ट लिहिली जाऊन  त्याच्या मी न अनुभवलेल्या कळा- गुणांना मला न्याय देता आला नाही ह्याची खंत लागुन राहिली असती.  परंतु निष्काम समाजयोगी / संतसुर्य, महर्षी, अजातशत्रू प्रशांत, सुगंधाताई , विनू  ही वसईतील सामाजिक जीवनातील नामवंत मंडळीनी  आपल्या अमुल्य माहितीभांडारातून बाकीचे सप्तपैलू भरून काढण्यास फार मोठा हातभार लावला, त्याबद्दल त्यांचे मनःपुर्वक आभार! FB वरील बाकीचे २३५६ मित्र आपल्या कॉमेंट्सद्वारा बाकीची माहिती आपणास देतीलच ह्याविषयी मी निःशंक आहे!

Tuesday, April 18, 2017

निष्काम समाजयोगी !



सद्यकालीन महाराष्ट्रदेशी नवलेखक. नवकवी ह्यांच्या प्रतिभेला प्रचंड अंकुर फुटले आहेत. पहिल्या पावसानं रानात दबून राहिलेलं प्रत्येक बीज नवजीवनाचा घोष करीत ज्याप्रमाणं जमिनीबाहेरडोकावतं त्याप्रमाणं हे सारे मराठी भाषेचे नवशिलेदार सोशल मीडियाचं विश्व व्यापून टाकत आहेत.  आठ - दहा वर्षांपूर्वी मराठी भाषेचं भवितव्य काय हा सर्वांना सतावणारा प्रश्न सध्या तरी मागे पडलेला दिसतोय!

कितीही नाकारलं तरी ह्या सर्व नवशिलेदारांना मनात कोठेतरी जनांकडून स्वीकृतीची वा कौतुकाची आस असते. ऐतिहासिकदृष्ट्या पाहिलं तर दाद देण्यात आपला समाज फारसा प्रसिद्ध नाही. त्यामुळं हे सर्व नवशिलेदार मनातून काहीसे खट्टू असतात. आजची पोस्ट ह्या नवशिलेदारांना आवर्जुन दाद देणाऱ्या संदेशभाऊ वर्तक ह्यांना समर्पित!

संदेशभाऊ हे वसईतील मुळगाव गावातील! ह्या गावाला वैचारिक नेतृत्व देणाऱ्या समाजधुरिणांचा वारसा लाभला आहे. संदेशभाऊ हे ह्या मुळगाव गावातील ह्यापारंपरिक विचारसरणीचं प्रतिनिधित्व करतात. वसईतील सांस्कृतिक जीवनातील परंपरेचा अभ्यास असणं हा एक आवश्यक निकष त्यांनी सहजगत्या पूर्ण केला आहे. पारंपरिक विचारसरणीचा वारसा पुढे चालवताना त्यांनी आधुनिक जगातील संकल्पनांना आपलंसं केलं आहे आणि त्यामुळं डिजिटल इंडिया पासून त्यांच्या कार्यक्षेत्रातील विमानाची रडारप्रणाली अशा विविध विषयांवर ते सहजगत्या आपली मतं नोंदवू शकतात!

सोशल मीडियाचं  एक नाजुक अंग म्हणजे तुम्ही ह्यावर जर अतिसक्रिय असाल तर तुम्हांला टीकाकारांच्या टोमण्याला. तिरकस टिपण्णीला तोंड द्यावं लागतं . अशा  केवळ एका टिपण्णीनं सार्वजनिक जीवनातील आपला गाशा गुंडाळणाऱ्या लोकांची संख्या कमी नाही. संदेशभाऊ ह्या सर्वांपेक्षा वेगळे ठरतात ते ह्यामुळं ! त्यांच्यावर खेळीमेळीची टीका करणाऱ्या त्यांच्या सुहृदांची फौजच्या फौज वसईत उभी आहे! तरीही नाराज न होता ते आपलं सामाजिक कार्य सुरु ठेऊन आहेत. 

त्यांच्या प्रतिक्रियेने मला सुद्धा बऱ्याच वेळा हुरूप मिळाला आहे. आजची ही पोस्ट अशा ह्या काहीशा अनाम संदेशभाऊना समर्पित! आपण एक व्यक्ती नसून परंपरा आणि आधुनिकता ह्यांचा उत्कृष्ट मिलाफ असणारी संस्था आहात आणि आपल्या कॉमेंट्सची कृपादृष्टी आम्हां पामरांवर सदैव असू द्यावी ही विनंती ! 

Saturday, April 15, 2017

गवाक्ष



गेले १० - १५ दिवस सौमिल दौऱ्यावर होता. तिलोत्तमाला आपल्या जीवनात काही फारसा फरक जाणवला नव्हता. नाही म्हणायला गेलं तर विवाहानंतरच्या सुरुवातीच्या नावीन्याच्या दिवसानंतर समांतर रेषेतील आयुष्याची त्या दोघांना सवय झाली होती. 

दुपारची उन्हं खिडकीतुन आत येऊ पाहत होती. आपल्या जीवनात शिरू पाहणाऱ्या पण नकोशा असणाऱ्या माणसांप्रमाणं ह्या क्षणाला तिलोत्तमाला ही किरणंसुद्धा नको होती. तिला हवा होता एकांत! आपल्या मनात क्षणाक्षणाला घोंघावणाऱ्या आणि सदैव बदलत राहणाऱ्या विचारांची संगत तिला पुरेशी होती. आपल्या भोवतालचं साधं गाव अचानक नाहीसं होऊन तिथं आपल्या मनातील विविध भाव आपापली घरं उभारुन राहताहेत असं तिला वाटू लागलं होतं. समोरचं घर होतं ते औदासिन्याचं, त्याच्या पलीकडं निर्विकारतेचं वगैरे वगैरे !! दुःख, आनंद अशा टोकाच्या भावना शोधून सापडत नव्हत्या. त्यांची घरं कुठं असतील ह्याचा ती शोध घेऊ लागली. पश्चिमेकडं अजून अधिक झुकलेल्या दिनकराच्या लुडबुडणाऱ्या किरणांनी तिची विचारशृंखला खंडित केली. 

आपण दोघांनी मिळून आयुष्य अगदी एंजॉय करायचं असं सुरुवातीला सौमिल कधीतरी बोललेला तिला अधुरंसं आठवत होतं. पण नंतर मात्र जसजसं आयुष्य पुढं सरकत गेलं तसं ह्या समांतर रेषेतील आयुष्याची त्या दोघांना सवय झाली होती. तिलोत्तमा होती प्रसिद्ध चित्रकार! अमूर्त चित्रकारितेत तिचा बराच नामलौकिक होता. सौमिल होता एक उच्चपदस्थ शास्त्रज्ञ! म्हटलं तर दोघांची आयुष्यं सामान्यतेच्या बऱ्याच पलीकडं कुठंतरी अज्ञातात वावरणारी! पण ह्या अज्ञाताच्या प्रचंड विश्वात ते दोघं सुद्धा शेकडो मैल दूरवर होते. "आपण दूरवर आहोत ह्याचं दुःख नाही पण तुझ्याकडं पोहोचण्यासाठी नक्की कोणत्या दिशेला शोध घ्यायचा ह्याची यत्किंचितही कल्पना मला नाही ह्याची खंत आहे!" अशाच एका दुर्मिळ सानिध्याच्या क्षणी सौमिल म्हणाला होता. 

समोरच्या अर्धवट पूर्ण केलेल्या चित्राकडं  तिलोत्तमाची नजर गेली. अमूर्तातील कोणत्याही विशिष्ट आकाराचं तिला वावडं नव्हतं. एखादा विशिष्ट आकार काढताना फक्त त्या क्षणाशी आपण प्रामाणिक राहायचं इतकं तिला ठाऊक होतं. नंतर त्या चित्राचं विश्लेषण करणारी समीक्षक मंडळी त्या चित्रातील गर्भितार्थ समजुन घेण्यासाठी तिचा अगदी पिच्छा पुरवीत. त्यांनाही एखादं असं वेगळंसं स्मितहास्य देऊन तो क्षण निभावून नेण्याची कला तिनं चांगली साध्य केली होती. 

रेषा समांतर का धावतात - एकत्र येऊन एका रेषेत धावणं त्यांना जमत नाही म्हणून की समांतरतेच्या पलीकडील कोन स्वीकारल्यास वाढत जाणारं अंतर जो दुरावा निर्माण करेल तो सहन करण्याची ताकत नसते म्हणून! आपल्याच चित्रातील दोन समांतर रेषांकडे पाहून तिलोत्तमा विचार करत होती. 

आपली चित्रकला अमूर्त! त्यातून कोणता बोध घ्यायचा ते आपण आपल्या रसिकांवर सोपवून देतो. कारण आत्मविश्वासपूर्वक त्यातला अर्थ सांगायचा आपल्यात आत्मविश्वास नाही!  हा विचार येताच तिलोत्तमा काहीशी हादरली. हा विचार झटकून टाकायचा प्रयत्न करू लागली. पण तो विचार तसाच पुढं येत राहिला; अगदी त्या सूर्यकिरणाप्रमाणं! जशी चित्रकला तशी आपल्या आयुष्याची समांतरता! कारण सौमिलच्या रेषेजवळ स्वतःहून जाणं आपल्याला जमलं नाही! आपलं त्यानं कौतुक करावं ही आपली भावना आपल्या मनातच दाबून ठेवली आपण! कारण स्वतःहून कोणत्या भावनेला मोकळं करणं आपल्या स्वतःच्या स्वभावातच नव्हतं आपल्या! आपण उघडपणे ह्या समांतरतेविषयी कधी खंत व्यक्त केली नसली तरी एका रेषेतील आयुष्य किती आल्हाददायक असतं ह्याविषयीचं औत्सुक्य आपल्याला कधीच दाबून टाकता आलं नाही! 

तो विचार असाच आपला मार्ग संक्रमित करीत तिलोत्तमाला पूर्ण अस्वस्थ करुन गेला. तिची शांतता पुरती भंग करीत! आपल्या स्वकेंद्रिततेवर आपल्याच विचारानं इतका घणाणती घाव घालावा ह्याचं वैषम्य तिला लागून गेलं. समोरील गवाक्ष अर्धवट उघडी होती. आपलं आयुष्य आपण त्या गवाक्षाच्या उघड्या भागातून पाहिलं की काचेतून ह्याचाही तिला आता उलगडा होत नव्हता! बहुदा आपण बाहेर कधी पाहिलंच नाही केवळ आपण आतल्या आत घुटमळत राहिलो अशी समजूत तिनं करून घेतली. ह्या विचारानं तिला बरंच बरं वाटलं. सायंकाळचा थंड वारा एव्हाना त्या अर्ध्या खिडकीतून आत येऊ लागला होता. खिडकी बंद करत घोटभर दुध घेऊन तिलोत्तमा आपल्या अमूर्ताच्या पूर्णत्वाच्या प्रयत्नात गढून गेली.    
(संपूर्णतः काल्पनिक )

Saturday, April 8, 2017

खंत ५०१ ची!



गाव  - कोपरगाव 
स्थळ - गावाचा पार 
ज्योतिषी जोशी आपला जामानिमा घेऊन एका कोपऱ्यात बस्तान ठोकुन बसले होते . अधुनमधून अंगाला लागलेल्या घामाच्या धारा पंच्याने पुसून काढता काढता एप्रिलमध्येच उन्हानं इतकं बेजार केलं असताना मे महिन्यात आपला कसा निभाव लागणार ह्या चिंतेनं त्यांना पुरतं बेजार केलं होतं . उन्हाच्या चिंतेनं इतकं ग्रासलं असताना देखील चष्म्याच्या फ्रेमच्या वरून त्यांचे डोळे रस्त्याकडं लागले होते . आजच्या दिवसात एकही गिऱ्हाईक फिरकलं नाही तर कसं काय होणार हे त्यांना समजत नव्हतं. आपल्या ज्योतिष्यशास्त्राच्या आधारे आज आपल्याकडं एकतरी भाविक येणार की नाही ह्याचा सुद्धा आपल्याला उलगडा करता येऊ नये ह्याची चिडचिड मनातल्या मनात दाबुन धरण्याव्यतिरिक्त त्यांच्याकडं दुसरा उपाय देखील नव्हता. 

अचानक एक चांगलं सुटबूट घातलेलं भारदस्त व्यक्तिमत्व आपल्या दिशेनं येताना त्यांना दिसलं. ह्याला चांगलाच गंडा घातला की महिनाभराची तजवीज होऊन जाईल  ह्या विचारानं त्यांची मुद्रा अचानक प्रसन्न झाली. आपली बैठक आवरून आणि मुद्रेवर भारदस्त हावभाव आणून त्यांनी उगाचच आपल्यासमोरील पोथीवाचनाचा आभास निर्माण केला. 

व्यक्ती - नमस्कार बुवा!

क्षणभर वाचनात मग्न असल्याचा आव आणुन मग जोशीबुवांनी नजरेनं त्यांना बसण्याची खुण केली. अजून काही वेळ तरी पोथीवाचनाचं नाटक सुरु ठेवणं आवश्यक होतं. गेली कित्येक वर्ष आपण नेमकं तेच पान का वाचत बसतो आणि तरीही आपल्याला त्याचा उलगडा का होत नाही ह्याची खंत करणं त्यांनी हल्ली सोडून दिलं होतं. शेवटी एकदा आपली साधना आटपून त्यांनी त्या व्यक्तीकडं आपला मोर्चा वळविला. 

जोशीबुवा - नाव ?
व्यक्ती - ५०१!

जोशीबुवांची मुद्रा काहीशी त्रस्त झाली. पण अधुनमधून असल्या टग्या माणसांशी त्यांची गाठ पडायची त्यामुळं पहिल्या प्रश्नात हार न मानण्याची त्यांनी सवय करुन घेतली होती. 

जोशीबुवा - जन्मस्थळ 
व्यक्ती - भारत 

हे बेणं जरा पोहोचलेलं आहे ह्याची मनोमन बुवांनी स्वतःला जाणीव करुन दिली. 

जोशीबुवा - जन्म दिनांक , वेळ 
व्यक्ती - नक्की माहित नाही, पण जन्म किमान दहा हजार वर्षांपूर्वीचा !

नाक्यावर आपल्या ओळखीची माणसं वावरत आहेत ना ह्याची बुवांनी फ्रेमच्या वरून नजर फिरवुन खातरजमा करून घेतली. कुडमुड्या ज्योतिष्याला भुताची सदिच्छा भेट वगैरे बातमी पेपरात छापुन येईल ह्याची त्यांनी एव्हाना मानसिक तयारी करुन घेतली होती. 

जोशीबुवा - अं  अं 
जोशीबुवांची ही स्थिती पाहून त्या व्यक्तीनं अगदी हळुवार आवाजात त्यांच्याशी बोलण्यास सुरुवात केली!

व्यक्ती -  जोशीबुवा ! तुम्हांला दिलेल्या  त्रासाबद्दल अगदी क्षमस्व ! मी आहे  संख्यारेषेवरील  ५०१!  माझ्या जीवनात अचानक गेल्या आठवड्यात  जी काही  अभूतपूर्व  घडामोड झाली  त्यामुळं  मी अगदी हबकून गेलो आहे. तुम्ही  पंचक्रोशीतील नावाजलेले  ज्योतिषी , तुम्हीच मला वाचवु  शकाल अशी  आशा मनी बाळगुन मी आपणाकडे आलो आहे! 

क्षणभरात जोशीबुवांच्या  मनात असंख्य भावनांनी थैमान घातलं. बालपणी दैत्यापेक्षा ज्याची त्यांना भिती वाटायची आणि दहावीच्या परीक्षेत ३५ गुण मिळवून उत्तीर्ण झाल्यावर ज्याच्याशी आपलं जीवनभरातील नातं संपलं असा सुस्कारा त्यांनी सोडला होता त्या खलनायक गणितातील एक पात्र ५०१ त्यांच्यासमोर अगदी जिवंतरूपात हजर होतं आणि वर गयावया करुन त्यांच्याकडं मदतीची याचना करीत होतं. बहुदा आपल्या गणिताच्या मास्तरांनीच ह्याला पाठवलं असावं अशी त्यांनी मनोमन आपली खात्री करुन घेतली. काहीही झालं तरी आल्या प्रसंगाला तोंड देणं भाग होतं. 

जोशीबुवा - मला नक्की समजलं नाही! नक्की झालं तरी काय ?
५०१ (काहीशा निराश चेहऱ्यानं) - मला वाटलं तुमच्या सारख्या ज्ञानी माणसाला हे तात्काळ कळलं असणार! पण बरोबर आहे जेव्हा ग्रहच चांगले नसतात त्यावेळी अशा गोष्टी घडणारच!

हे पात्र गणितातील असलं तरी ह्याची मराठी भाषा देखील चांगली आहे! बुवांनी मनोमन दाद दिली. 

५०१ - अहो सरकारने असा काही निर्णय घेतला की माझी अगदी धुतल्या तांदळासारखी प्रतिमा मलीन झाली! 

जोशीबुवांच्या डोक्यात एकदम प्रकाश पडला! लहानपणी सतत डोळ्यासमोर फिरणारी एक प्रतिमा त्यांना आठवली. आई वैतागली की ह्याचीच सोबत देत त्यांना न्हाणीघरात कपडे धुवायला पिटाळायची!
जोशीबुवा - अहो ५०१, इतके निराश का होता? काळ बदलला तशा लोकांच्या सवयी सुद्धा बदलणार ना !  आणि ५०१ बार तर बऱ्याच आधी कालबाह्य झाला आहे!

५०१ - अहो साहेब, कशाला जुन्या जखमांना पुन्हा उजाळा देता आहात? ५०१ बारचं दुखणं तर मी केव्हाच विसरुन गेलोय!

जोशीबुवा - मग? गेल्या आठवड्यात झालंय तरी काय?

५०१ - (अत्यंत निराश चेहऱ्यानं) - अहो साहेब असं काय करता! सरकारनं महामार्गापासुन ५०० मीटरच्या आत मद्याच्या दुकानांना बंदी घातली हे तुम्हांला माहित नाही काय?

जोशीबुवा - (रागीट मुद्रेनं) - मला माहित नसणार हे कसं शक्य आहे! मलादेखील त्याचा फटका बसलाय! पण त्या निर्णयाचा आणि तुमचा काय संबंध? 

५०१ - अहो भारतभर जो तो आता दारूची नवीन दुकानं टाकतोय आणि जिकडतिकडं म्हटलं जातंय - ५०१ मीटरवर दुकान टाका! माझी अगदी धुतल्या तांदळासारखी प्रतिमा मलीन झाली! 

इतकं उच्च मराठी ऐकण्याची सवय नसल्यानं बुवांना त्रास होऊ लागला!

जोशीबुवा - (संतापून ) तुम्हांला बजावून सांगतोय अगदी उच्च दर्जाची मराठी भाषा वापरणं सोडून द्या ! तुमचं घराणं कोणतं आणि अभिमान बाळगता तो दुसऱ्या घराण्याचा!

५०१ - (चढ्या स्वरात) - मी आपल्या घराण्याचा का अभिमान बाळगू! केवळ १६७ आणि ३ होते म्हणून मी मूळ संख्या (प्राईम नंबर) होता होता वाचलो! बाकी सगळा भाव मिळतो तो ५०० ला! 

५०१ ने आपल्या मनातील खंत बोलुन दाखविली.  मूळ संख्या वगैरे संज्ञा ऐकून जोशीबुवांनी आपला संताप आवरता घेतला. 

जोशीबुवा - ह्यावर एकच उपाय आहे! 
५०१ - (आशा पल्लवित होऊन) - कोणता? कोणता?? लवकर सांगा!
जोशीबुवा - नाशकाला मला सोबत घेऊन चला! चांगली ग्रहशांती करू! चांगली ग्रहशांती झाली की सरकारला सद्बुद्धी सुचेल आणि हा निर्णय ते मागं घेतील!

५०१ - (खुशीनं) नशीब माझं! देवाच्या कृपेनं अजुनही चांगली माणसं ह्या दुनियेत अस्तित्वात आहेत! नाहीतर ती सरकारमधील माणसं! ५०० मीटरपर्यंत दारूची दुकानं नसली म्हणून काय लोकं १ किमी आत जाऊन दारू पिऊन रस्त्यावर यायची थांबणार का? आणि वाहनचालकाचा परवाना देण्यासाठी योग्य परीक्षा घ्या म्हणावं! मंद गतीनं जाणाऱ्या जड वाहनांनी डाव्या मार्गिकेतून क्रमण करावं हे जाऊन सांगा म्हणावं! ओव्हरटेक करताना कोणती काळजी घ्यावी हे समजावून सांगा सर्वांना! आपल्या वाहनांचा व्यवस्थित निगराणी करा म्हणावं! ह्या सगळ्या प्रकरणात उगाचच माझी धुतल्या ... 

धुतल्या शब्दानं जोशीबुवांच्या मुद्रेवरील बदललेले भाव बघताच ५०१ ने आपलं बोलणं आवरतं घेतलं!

५०१ - चला निघतो मी! 

ही घ्या दक्षिणा असं म्हणत ५०१ ने ५०० ची करकरीत नोट आणि एका रुपयाचं नाणं जोशीबुवांच्या हाती ठेवलं ! 

५०१ दक्षिणा पाहून जोशीबुवा अगदी प्रसन्न झाले होते. 

जोशीबुवा - बघा मिस्टर ५०१! शुभकार्यासाठी तुम्ही तुमचीच निवड केली की नाही ! आणि हो उद्या महामार्गावर सोमरसपान करुन वाहन हाकणाऱ्या चालकास पकडल्यास तो स्वतःची सुटका करून घ्यायला मात्र कसला वापर करणार! ५०० चे नोटेचाच ना!  

जोशीबुवांचं हे वाक्य ऐकताच मात्र ५०१ अगदी प्रसन्न मुद्रेनं आपल्या परतीच्या मार्गाला निघाला !

घोंघावणाऱ्या शक्यतांचं भेंडोळं !

म्हटलं जातं की अज्ञानात सुख असतं! ह्या मागील मुख्य मतितार्थ असा की सत्य परिस्थिती ज्ञात असणं वर्तमानकाळात आनंदानं जगण्यासाठी बऱ्याच...